Nhiều nhà nghiên cứu đã nỗ lực để hiểu được động lực đằng sau thúc đẩy hành vi con người. Cách ta hành xử có từ khi mới sinh, hay được hình thành do trải nghiệm ta có? Có một học thuyết khá phù hợp với trường phái tư tưởng đầu tiên, chính là thuyết bản năng về động lực.
Many researchers have sought to understand what motivates human behavior. Is the way that we behave something we are born with, or does it develop due to the experiences we have? One theory that is more aligned with the former school of thought is the instinct theory of motivation.
Sau đây chúng ta sẽ cùng khám phá thuyết bản năng và cách nó ứng dụng sinh học tiến hóa để giải thích các cấp độ động lực. Bài viết cũng chia sẻ một số phê bình dành cho học thuyết này, cùng với cái nhìn tổng quan về một số học thuyết phổ biến khác về động lực.
Here we explore what instinct theory is and how it uses evolutionary biology to explain our motivational levels. We also share a few criticisms of the instinct theory of motivation, along with a brief overview of several other common motivation theories.
Tổng quan. Overview of Instinct Theory
Theo thuyết bản năng, tất cả sinh vật đều sinh ra với một số khuynh hướng nhất định, được thiết kế để giúp chúng sinh tồn. Những dạng thức hành vi bẩm sinh được quy định bởi sinh học này được gọi là những bản năng, và bản năng chính là thứ thúc đẩy chúng ta hành động.
According to instinct theory, all organisms are born with certain tendencies designed to help them survive. These biologically determined, innate patterns of behavior are called instincts, and our instincts ultimately drive our actions.
Ở con người, hành vi bản năng thường xuất hiện ở các dạng phản xạ, vốn hiện hữu từ những năm đầu thời thơ ấu. Ví dụ, trẻ sơ sinh có phản xạ tìm núm vú bẩm sinh để nhận được dinh dưỡng.
In humans, instinctive behaviors often appear in the form of reflexes, which are present in early childhood. For example, infants have an inborn rooting reflex that drives them to seek out a nipple to obtain nourishment.1
Các phản xạ bẩm sinh khác có thể là các phản xạ liên quan đến bước, cầm nắm, và giật mình (phản xạ Moro). Những dạng hành vi này xuất hiện tự động , chứ không phải là kết quả của học tập hay trải nghiệm. Chúng đại diện cho khía cạnh bản năng trong cuộc tranh luận về bản năng hay nuôi dưỡng.
Other newborn reflexes include those related to stepping, grasping, and being startled (the Moro reflex). These types of behaviors occur automatically as opposed to being the result of learning or experience. They represent the nature side of the nature vs. nurture debate.
Có nhiều phản ứng hay phản xạ bản năng tồn tại ở trẻ sơ sinh, và vẫn hiện hữu ở thời trưởng thành. Bạn có thể vẫn để ý thấy một số phản xạ này trước đây, bao gồm:
A number of instinctive reactions or reflexes that exist in infancy are still present in adulthood. You may have noticed some of these reflexes before as they include the:2
– Phản xạ ho. Cough reflex
– Phản xạ nôn ợ. Gag reflex
– Phản xạ hắt xì. Sneeze reflex
– Phản xạ ngáp. Yawn reflex
Thuyết bản năng giải thích thế nào về động lực? How Instinct Theory Explains Motivation
Thuyết bản năng về động lực cho rằng động lực thúc đẩy ta hành động theo một cách nào đó có gốc rễ từ cấu phần sinh học. Cụ thể hơn, chúng ta thực hiện một số hành vi nhất định vì chúng giúp hỗ trợ cơ thể sinh tồn. Chim di cư là một ví dụ điển hình.
The instinct theory of motivation suggests that our drive to act in a specific way is rooted in our biological makeup. More specifically, we engage in certain behaviors because they aid in our physical survival. Birds that migrate are a primary example.
Nghiên cứu đã cho thấy di cư trước khi trời trở lạnh giúp cải thiện khả năng sinh tồn của loài chim. Động lực thúc đẩy hay thôi thúc chúng tìm đến những vùng khí hậu ấm áp hơn vào mùa đông, giúp tăng khả năng sống sót qua những tháng giá lạnh.
Research indicates that engaging in migration before the weather turns cold improves these birds’ chances of survival.3 They are motivated or driven to head to warmer climates in the winter because it increases their likelihood of making it through the colder months.
Con người cũng có các bản năng sinh tồn cơ bản thúc đẩy hành vi. Quay trở lại ví dụ về phản xạ tìm kiếm ở trẻ sơ sinh, chúng bị thôi thúc “tìm kiếm” và ngậm mút núm vú như một cách để nhận dinh dưỡng, vốn giúp đảm bảo sinh tồn.
Humans also have basic survival instincts that motivate our behaviors. Going back to the example of the rooting reflex, infants are motivated to “root for” and suck on a nipple as a means of nutrition, which helps ensure their survival.
Sự có mặt và/hay vắng mặt của một số phản xạ cơ bản nhất định có thể là dấu hiệu của các vấn đề phát triển ở trẻ.
The presence and/or absence of certain primitive reflexes can be a sign of developmental issues in children.4
Nhưng thế nào mới được coi là một bản năng? Trong cuốn Exploring Psychology, tác giả David G. Meyers cho rằng để được xác định là một bản năng, một hành vi “phải có một dạng thức cố định thống nhất cho giống loài và không qua học tập mà thành.” Nói cách khác, nó phải xuất hiện tự nhiên ở tất cả sinh vật của giống loài đó.
But what qualifies as an instinct? In his book Exploring Psychology, author David G. Meyers suggests that to be identified as an instinct, a behavior “must have a fixed pattern throughout a species and be unlearned.”5 In other words, it must occur naturally in all organisms of that species.
Sức mạnh của hành vi bản năng. The Power of Instinctive Behaviors
Một cách để thực sự hiểu được sức mạnh của bản năng tiến hóa là quan sát động vật. Động vật được di truyền các khuynh hướng để tự nhiên có những dạng thức hành vi nhất định. Một con chó sẽ tự lắc mình sau khi tắm chẳng hạn, và rùa con sẽ tự động tìm đến nước sau khi nở.
One way to truly understand the power of evolutionary instincts is to look at animals. Animals have inherent tendencies to spontaneously engage in particular patterns of behavior. A dog naturally shakes after a bath, for instance, and turtles intuitively head toward the water after hatching.
Giữa những năm 1930, nhà động vật học Konrad Lorenz nổi tiếng đã minh họa sức mạnh của bản năng qua ngỗng. Lorenz đã ghi nhận ngỗng bám theo vật thể di chuyển đầu tiên chúng gặp sau khi nở, vốn thường là ngỗng mẹ. Tuy nhiên, bằng cách đảm bảo thứ đầu tiên ngỗng con mới nở nhìn thấy là ông, ngỗng con ngay lập tức gắn bó hoặc “khắc dấu” vào Lorenz.
In the mid-1930s, zoologist Konrad Lorenz famously demonstrated the power of instincts using geese.6 Lorenz reported that geese become attached to the first moving object they encounter after hatching, which is usually their mothers. However, by ensuring that he was the new hatchling’s first encounter, they instead became attached to or imprinted on Lorenz.
Những bản năng này cũng mạnh mẽ không kém ở con người. Chẳng hạn, nhờ vào phản xạ gốc, chà nhẹ má trẻ sơ sinh sẽ khiến trẻ tự động quay đầu, và di chuyển miệng như thể chúng đang mút.
These instincts are just as powerful in humans. Thanks to the rooting reflex, for instance, brushing an infant’s cheek will cause the child to automatically turn their head and move their mouth as if they are sucking.2
Lược sử học thuyết. History of the Instinct Theory of Motivation
William McDougall là một trong những nhà tâm lý học đầu tiên thảo luận về thuyết bản năng liên quan đến động lực trong các ghi chép của mình. Ông cho rằng có ba thành tố quan trọng trong hành vi bản năng: nhận thức, hành vi và cảm xúc.
William McDougall was one of the first psychologists to talk about the instinct theory of motivation in his writings.7 He suggested that there were three important elements of instinctive behavior: perception, behavior, and emotion.
Tổng lại, McDougall đã liệt kê 18 bản năng tự nhiên khác nhau ở con người. Chúng bao gồm những khuynh hướng bẩm sinh như tò mò, cười, và tình dục, bên cạnh các hành vi sinh tồn cơ bản như tìm kiếm thức ăn.
In total, McDougall outlined 18 different natural human instincts. They included natural tendencies toward curiosity, laughter, and sex, in addition to survival-based behaviors such as seeking out food.8
Nhà tâm lý học William James cũng tự đưa ra danh sách các bản năng riêng mà ông tin rằng thiết yếu cho sinh tồn. Bao gồm những thứ như sợ hãi, tức giận, yêu thương, tủi hổ và sạch sẽ.
Psychologist William James identified his own set of instincts that he believed were essential for survival. These included such things as fear, anger, love, shame, and cleanliness.9
Bác sĩ tâm thần Sigmund Freud đã đưa ra một bức tranh tổng quát hơn về động lực. Thay vì chỉ dựa vào một vài bản năng khác nhau, ông cho rằng hành vi con người bị thúc đẩy bởi chỉ 2 dạng bản năng. Freud gọi chúng là bản năng sống và bản năng chết.
Psychiatrist Sigmund Freud outlined a broader picture of motivation. Instead of relying on several different instincts, he suggested that human behavior was driven by only two instinctual patterns. Freud referred to these as life and death instincts.10
Phê bình. Criticisms of Instinct Theory of Motivation
Mặc dù thuyết bản năng có thể giải thích được cái thúc đẩy hành vi, nhưng những người phê bình nó lại cho rằng nó có một số hạn chế đáng kể. Bao gồm:
While instinct theory could explain what drives certain behaviors, its critics feel that it has some major limitations. Among them are:11
– Bản năng không thể dễ dàng quan sát hoặc kiểm tra bằng khoa học. Instincts cannot be readily observed or scientifically tested.
– Không phải tất cả các hành vi đều có thể được giải thích bằng bản năng. Not all behaviors can be explained by instincts.
– Dán nhãn một thứ gì đó là bản năng chẳng giúp giải thích được tại sao một số hành vi nhất định lại xuất hiện ở một số bối cảnh nhất định, không có ở những bối cảnh khác. Labeling something an instinct does nothing to explain why certain behaviors appear in some instances but not in others.
Ngay cả giữa những phê bình như vậy, thì các nhà tâm lý học vẫn không từ bỏ cố gắng tìm hiểu vai trò của bản năng trong hành vi. Các nhà tâm lý học hiện đại hiểu rằng mặc dù một số khuynh hướng nhất định có thể được định hình bằng sinh học, nhưng trải nghiệm ở từng cá nhân cũng đóng một vai trò lớn trong quá trình phản ứng xuất hiện.
Even amidst criticisms such as these, this doesn’t mean that psychologists have given up trying to understand the roles that instincts play in behavior. Modern psychologists understand that while certain tendencies might be biologically programmed, individual experiences also play a role in how responses are displayed.
Ví dụ, chúng ta có thể được chuẩn bị về mặt sinh học để nhanh chóng phát hiện ra các mối đe dọa cụ thể, như nhện và rắn. Tuy nhiên, chúng ta sẽ chẳng bao giờ thể hiện nỗi sợ nếu ta chưa từng tiếp xúc với các con vật này.
For example, we may be more biologically prepared to quickly detect specific threats, such as spiders and snakes.12 However, we will never exhibit fear if we aren’t exposed to these animals.
Những học thuyết khác về động lực. Other Theories of Motivation
Ngoài thuyết bản năng, cũng có một số học thuyết khác được đưa ra để giúp giải thích động lực. Bao gồm:
In addition to instinct theory, there are several other theories that have been proposed to help explain motivation. These include:
– Thuyết kích thích, cho rằng con người ta hành xử theo một số cách nhất định để hoặc làm tăng hoặc giảm bớt mức độ kích thích. Arousal theory of motivation, which claims that people behave in certain ways to either increase or decrease their arousal levels
– Thuyết động cơ, cho rằng chúng ta “bị thôi thúc” hành xử theo những cách thức nhất định giúp làm giảm đi sự căng thẳng bên trong gây ra bởi những nhu cầu chưa được đáp ứng. Drive theory of motivation, in which people are “driven” to behave in certain ways to reduce the internal tension caused by unmet needs
– Thuyết kỳ vọng, cho rằng động lực sẽ gia tăng cùng với mức độ ham muốn một kết nào đó sẽ xảy ra. Expectancy theory, which claims that our motivation will increase with the perceived desirability of an expected reward 13
– Thuyết nhân văn, cho rằng hành vi là kết quả của một mong muốn tự hoàn thiện hoặc thể hiện bản thân. Humanistic theory of motivation, which claims that behaviors are the result of a desire for self-actualization
– Thuyết phần thưởng, là khi ta có các lựa chọn giúp tối đa hóa sự thỏa mãn và giảm thiểu nỗi đau. Incentive theory of motivation, in which we make choices to maximize pleasure and minimize pain
Trong thực tế, không một học thuyết nào – kể cả thuyết bản năng – có thể giải thích đầy đủ động lực. Có thể cần sự kết hợp của tất cả, cả những thuyết chưa được đưa ra, mới tạo ra cảm giác thôi thúc để ta thực hiện một số hành vi nhất định nào đó.
In actuality, none of these theories—including instinct theory—can fully explain motivation. It’s likely that components of all of them, as well as theories not yet proposed, are integrated in a way that results in us feeling motivated to engage in certain behaviors.
Tham khảo. Sources
American Academy of Pediatrics. Newborn reflexes.
National Library of Medicine. Infant reflexes.
Dokter AM, Farnsworth A, Fink D, et al. Seasonal abundance and survival of North America’s migratory avifauna determined by weather radar. Nature Ecol Evolut. 2018;2:1603-1609. doi:10.1038/s41559-018-0666-4
Pecuch A, Gieysztor E, Telenga M, Wolańska E, Kowal M, Paprocka-Borowicz M. Primitive reflex activity in relation to the sensory profile in healthy preschool children. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(21):8210. doi:10.3390/ijerph17218210
Meyers DG. Exploring Psychology.
Scholz J. Duplicating nature and elements of subjectivity in The Ethology of the Greylag Goose. Chicago J. 2021;112(2):326-334. doi:10.1086/714755
Britannica. Behaviourism.
McDougall W. The Energies of Men.
James W. The Principles of Psychology: Volume II.
Zilbersheid, U. The historical character of human nature in Freud’s theories. Am J Psychoanalysis. 2013;73(2):184-204. doi:10.1057/ajp.2013.7
Scheffer D, Heckhausen H. Trait theories of motivation. In: Motivation and Action. 2018. doi:10.1007/978-3-319-65094-4_3
New JJ, German TC. Spiders at the cocktail party: an ancestral threat that surmounts inattentional blindness. Evol Human Behav. 2015;36(3):165-173. doi:10.1016/j.evolhumbehav.2014.08.004
Gopalan V, Bakar JAA, Zulkifli AN, Alwi A, Che Mat R. A review of the motivation theories in learning. AIP Conf Proceed. 2017;1891:020043. doi:10.1063/1.5005376
Nguồn: https://www.verywellmind.com/instinct-theory-of-motivation-2795383
Như Trang.