Não bộ học tập và Não bộ sinh tồn (Learning Brain vs. Survival Brain)

Nếu bạn đã từng để ý thấy có những khi mình càng căng thẳng thì công việc thường nhật lại càng trở nên khó khăn, thì bạn đã đang trải nghiệm sự khác biệt giữa não bộ học tập và não bộ sinh tồn. Nhìn tổng thể, chủ đề này có hơi phức tạp một chút, không dễ như kiểu bạn thắt hoặc không thắt được dây giày, hay nhớ mình đã để chìa khóa ở đâu, nhưng những thứ nhỏ nhặt này lại liên đới mật thiết vào trạng thái tinh thần nhiều hơn ta tưởng.

If you’ve ever noticed that the more stressed you get, the more difficult everyday tasks become, then you’ve experienced the difference between learning brain and survival brain. On the whole, the subject is a bit more complex than how easily you can or can’t tie your shoes or remember where your keys are, but those little things are more based on our state of being than many people realize.

Vào bất cứ thời điểm nào lúc ta tỉnh táo, não bộ đều tồn tại hoặc chế độ học tập hoặc chế độ sinh tồn. Để tối ưu hóa sức khỏe thể chất và tinh thần, chế độ học tập chính là mục tiêu ta cần hướng đến. Trước tiên, hãy cùng tìm hiểu hai trạng thái này của não bộ là gì, cái gì khiến não bộ ở chế độ sinh tồn, và những bước bạn có thể làm để chuyển từ sinh tồn sang học tập.

At any given moment while we’re awake, our brain is existing in learning mode or survival mode. For optimum health, wellness, and happiness, learning mode is the goal. Ahead, we’ll examine what the two brain states involve, what causes survival brain, and the steps you can take to move from survival back to learning.

Não bộ học tập là gì? What Is Learning Brain?

Não bộ học tập là một não bộ có khả năng tiếp nhận thông tin mới. Cũng có nghĩa là bạn có thể thực hiện những hoạt động hằng ngày quen thuộc mà không có vấn đề gì cả, và bạn có thể thấy những công việc này không gây căng thẳng hay khiến bạn bực bội.

A learning brain is one that is able to take in new information. It also means that you’re able to perform daily tasks that you’re accustomed to without much issue, and that you likely don’t find those tasks stressful or frustrating.

Nếu bạn hiện đang có một đời sống khỏe mạnh mà không có gì lớn lao xảy ra, như vấn đề sức khỏe tâm thần hay sang chấn, thì khả năng cao là bạn đang ở chế độ não bộ học tập. Điều này có nghĩa là bạn sẽ thấy hứng thú với thứ gì đó mới mẻ, và bạn có thể cảm thấy cởi mở với những ý tưởng mới. Nói tóm lại, một não bộ học tập là một não hộ có khả năng học tập, và thường khao khát học tập.

If you’re currently experiencing a healthy life without anything major going on, such as mental health challenges or trauma, chances are you’re in learning brain mode. This means that the idea of something new might be exciting for you, and that you probably feel open to new ideas. In short, a learning brain is one that is capable of, and often eager for, learning.

Não bộ sinh tồn là gì? What Is Survival Brain?

Não bộ sinh tồn diễn ra khi bạn cảm thấy choáng ngợp cả về tinh thần và/hoặc cảm xúc, và bạn không thể xử lý thông tin ý tưởng mới. Ngoài ra, bạn cũng thấy những công việc hằng ngày bình thường thấy dễ dàng thì nay lại trở nên khó khăn hoặc phức tạp hơn.

Survival brain is what happens when you feel mentally and/or emotionally overwhelmed and you’re unable to process new ideas. Additionally, you may find basic everyday tasks that otherwise would feel easy for you to be more complicated or difficult.

Ở trong trạng thái não bộ sinh tồn không có nghĩa là bạn đã làm gì sai trái! Đơn giản chỉ là não bộ của bạn bị chiếm đóng quá mức về chuyện làm sao để đảm bảo bạn sống sót, đến mức bạn chẳng thể tiếp nhận thêm cái gì mới ngay khoảnh khắc ấy; một não bộ sinh tồn là một não bộ quá tập trung giúp bạn sống sót.

Being in a state of survival brain doesn’t mean you did anything wrong! It simply means that your brain is so occupied with making sure you can get through life that you can’t take on anything new at the moment; a survival brain is one that is focused on keeping you alive.

Hãy cùng tìm hiểu các lý do khác nhau khiến não bộ rơi vào trạng thái sinh tồn. Let’s look at the various causes of survival brain.

Nguyên nhân não bộ ở trạng thái sinh tồn. Causes of Survival Brain

Bất kỳ điều gì khiến bạn choáng ngợp đều có thể là nguyên nhân não bộ bước vào trạng thái sinh tồn. Tuy nhiên, có một số trường hợp thường gặp có khả năng đưa đến trạng thái não bộ sinh tồn cao nhất.

Anything that overwhelms you can be a cause for entering a state of survival brain. However, there are some common occurrences that are most likely to lead to shifting into survival brain mode.

– Căng thẳng mãn tính. Chronic Stress

Não bộ của chúng ta được xây dựng và thiết kế để xử lý căng thẳng, nhưng nó có thể chạm đến một điểm giới hạn nơi căng thẳng tiếp diễn quá lâu khiến não không thể vận hành hoàn chỉnh. Có thể là những vấn đề thần kinh kéo dài gây ra bởi căng thẳng mãn tính. Một nghiên cứu lưu ý thấy rằng căng thẳng có thể gây ra mất cân bằng nhiều vùng trong não kiểm soát nhận thức, ra quyết định, lo âu và tâm trạng, vốn có thể ảnh hưởng lên hành vi và trạng thái của những hành vi đó.

Our brains are built and designed to handle stress, but they can hit a point where stress has gone on for too long to enable them to function fully. There can be lasting neurological problems caused by excessive stress. One study notes that stress can cause an imbalance in the parts of your brain controlling cognition, decision making, anxiety and mood, which can affect those behaviors and behavioral states.1

Điều này có nghĩa là căng thẳng làm giảm năng lực làm những thứ đơn giản như ra quyết định hoặc duy trì một tâm trạng bình ổn. Nhưng đó không phải lỗi của bạn, đúng hơn, nó là một chức năng sinh học. Vậy nên việc bạn không thể học được điều mới khi bị căng thẳng trong một khoảng thời gian dài âu cũng là điều dễ hiểu.

This means that stress reduces your ability to do simple things like make decisions or stay in a moderate mood. That’s not your fault, but rather, a biological function. So it makes good sense that you also can’t learn new things when in a stressed state for a long time.

– Sang chấn. Trauma

Khi bạn xuất hiện sang chấn, chỉ nội sinh tồn từ khoảnh khắc này sang khoảnh khắc kia dường như đã là nhiệm vụ bất khả thi. Cũng như căng thẳng mãn tính, sang chấn có thể thay đổi não bộ theo hướng tệ đi, khiến bạn không thể làm tất cả những thứ như trước lúc sang chấn xuất hiện.

When you experience trauma, just surviving from one moment to the next can feel like an impossible job. Just like chronic stress, trauma can change your brain for the worse, making you unable to do all you did prior to the event.

Cơ thể sản sinh cortisol, một hormone căng thẳng, là phản ứng trước một sự kiện gây sang chấn, vậy nên hệ quả của sang chấn lên não bộ cũng tương tự như căng thẳng mãn tính. Một nghiên cứu đã mô tả rõ rằng “trong lúc bị sang chấn, “não bộ bò sát” trong bạn chiếm quyền kiểm soát, chuyển đổi cơ thể sang chế độ phản ứng. Bằng cách tắt hết mọi quá trình tình thần và thể chất không thiết yếu, cuống não vận hành trạng thái sinh tồn.” Sang chấn có thể cũng đưa đến PTSD, là nội dung chúng ta sẽ đề cập trong phần tiếp theo.

Your body produces cortisol, a stress hormone, in response to a traumatic occurrence, so the result on your brain from trauma is similar to that from chronic stress. One study describes it well in stating that “during a traumatic experience, the reptilian brain takes control, shifting the body into reactive mode. Shutting down all non-essential body and mind processes, the brain stem orchestrates survival mode.”2 Trauma can also lead to PTSD, which we will discuss next.3

– Rối loạn căng thẳng sau sang chấn. PTSD

Trải qua một sự kiện sang chấn đã đủ tệ rồi, mà thường sang chấn đâu có qua đi chỉ vì sự kiện ấy đã kết thúc rồi đâu. Rối loạn căng thẳng sau sang chấn, một rối loạn tâm thần xuất hiện cùng với nỗi khó chịu cực kỳ và gián đoạn cuộc sống thường nhật diễn ra sau một sự kiện sang chấn, thường phổ biến ở những người đã trải qua sang chấn, và trong khi một số người hồi phục khá nhanh thì có nhiều người lại mất nhiều thời gian. Hãy hình dung PTSD như một phiên bản khác của căng thẳng kéo dài, nhưng là khi căng thẳng tập trung vào một sự kiện cụ thể.

Suffering a traumatic event is bad enough, but often the trauma isn’t over just because the event has ended. Post traumatic stress disorder, a psychiatric disorder involving extreme distress and disruption of daily living that happens after exposure to a traumatic event,4 is common for people who have undergone trauma, and while for some it resolves quickly, for others it can take a long time. Think of PTSD as a different version of chronic stress, one in which the stress is centered around a specific event.

PTSD gây ra nhiều thay đổi thực sự cho não bộ, và việc không thể học thêm điều mới có thể chính là một trong số các thay đổi đó. Hồi hải mã, nơi đảm trách trí nhớ, bị ảnh hưởng bởi PTSD, vậy nên việc học điều mới trở nên cực kỳ khó khăn âu cũng không khó hiểu.

PTSD causes very real changes to your brain, and an inability to learn new things can easily be one of those. Your hippocampus, which is used for memory, is affected with PTSD, so it makes perfect sense that learning something new would feel impossible.5

Làm sao để chuyển từ não bộ sinh tồn sang não bộ học tập? How to Shift From Survival Brain to Learning Brain

Giờ bạn đã hiểu nguyên nhân khiến não bộ ở trạng thái sinh tồn rồi, bạn có thể cũng muốn biết làm sao để não chuyển về trạng thái học tập để bạn có thể tận hưởng cuộc sống và tiếp nhận những điều mới mẻ. Thật may là quá trình này dễ hơn bạn tưởng nhiều! Có nhiều cách để chuyển não bộ về chế độ học tập. Hãy cũng xem xem.

Now that you understand what causes survival brain, you are probably interested in discovering how to make the shift back to learning brain so that you can enjoy life more and be receptive to new ideas. Thankfully, it can be an easier process than you might think! There are many ways to move your brain into learning mode. Let’s review them.

– Xoa dịu hệ thần kinh. Soothe Your Nervous System

Bất kỳ thứ gì giúp bạn thư giãn đều có thể giúp giảm căng thẳng, và giảm căng thẳng có thể giúp não bộ thoát khỏi chế độ sinh tồn. Khi có căng thẳng mãn tính hoặc PTSD, hạch hạnh nhân trở nên lấn lướt các bộ phận khác.

Anything that relaxes you can help you be less stressed, and being less stressed can help you move out of survival brain mode. When you have chronic stress or PTSD, your amygdala is on overdrive.

Xoa dịu hệ thần kinh giúp ngưng điều đó lại, vốn sẽ giúp bạn cảm thấy ổn hơn. Yoga và thiền định có thể giúp làm dịu hệ thần kinh của một người, cũng như tập thể dục. Bất kỳ chuyển động cơ thể nào tốt cho bạn, ngay cả chỉ là các bài tập kéo dãn cơ thể cũng đã rất hữu ích rồi.

Soothing your nervous system helps to stop that, which in turn will make you feel better. Yoga and meditation can be useful to calm one’s nervous system, as can exercise. Any bodily movement that feels good to you, even simple stretching exercises, are useful.

– Xử lý nguồn cơn gây căng thẳng. Address Sources of Stress

Không có cách nào để thực sự hồi phục hỏi tác động của căng thẳng kéo dài nếu bạn vẫn đang trải nghiệm nó. Bạn không thể thoát khỏi chế độ sinh tồn khi não bộ vẫn cứ cảm thấy không chắc chắn về chuyện sinh tồn và lúc nào cũng cần tập trung.

There’s no way to recover from the effects of chronic stress if you are still experiencing them. You can’t get out of survival mode when your brain feels that survival is iffy and needs to be focused on.

Điều quan trọng là bạn cần xử lý nguồn căn gây căng thẳng và đánh giá xem liệu có cái nào bạn có thể loại bỏ khỏi cuộc sống của mình không. Việc này có thể cần thời gian. Ví dụ, nếu nguồn căn gây căng thẳng là công việc mà bạn không thích hoặc một người bạn đời không tử tế với bạn, thì bạn không thể loại bỏ liền một trong hai thứ này mà không cần có kế hoạch về sau.

It’s important to address your sources of stress and assess if there are any that you can remove from your life. This may take time. For example, if your source of chronic stress is a job you don’t enjoy or a partner who isn’t kind to you, you can’t necessarily remove either from your life without a plan to move forward with.

Bạn sẽ thấy rằng việc hành động, ngay cả những bước cơ bản đầu tiên trong lên kế hoạch loại bỏ thứ gì đó tiêu cực ra khỏi cuộc sống có thể khiến bạn nhẹ nhõm ngay. Bạn càng có khả năng xử lý nguồn căn gây căng thẳng, thì não bộ càng dễ trở về trạng thái học tập.

You’ll find that taking action, even the most preliminary first steps of planning to remove something negative from your life, can feel relieving for you. The further you are able to go into addressing your stress sources, the easier it will become for your brain to move into learning mode.

– Xử lý sang chấn và PTSD. Address Trauma and PTSD

Nếu bạn gần đây có gặp phải sang chấn, hoặc nếu bạn mắc PTSD, bạn cần đảm bảo mình nhận được sự giúp đỡ cần thiết để vượt qua sự kiện gây sang chấn. Nếu không, bạn có thể mắc kẹt nhiều tháng hoặc nhiều năm ở trạng thái sinh tồn – nhưng chỉ cần xử lý sang chấn, bạn sẽ có thể thoát khỏi nó.

If you have recently experienced trauma, or if you have PTSD, it’s vital to make sure you get the help you need to get past the traumatic event. If you don’t, you can get stuck for months or years in survival mode—but by addressing the trauma, you’ll become able to move forward from it.

Khi đó, bạn sẽ thấy mình lại cởi mở trở lại với những trải nghiệm và ý tưởng mới. Có nhiều cách để xử lý sang chấn và PTSD, từ nói chuyện với bạn bè và gia đình đến sự hỗ trợ từ chuyên gia. Trị liệu, dù là cá nhân hay nhóm, cũng có thể khá hữu ích trong giải quyết PTSD.

When you do, you’ll see that you become open again to new experiences and ideas. There are many ways to address trauma and PTSD, from speaking about it with friends and family to professional help. Therapy, either individual or group, can be highly beneficial in resolving PTSD.

– Nghỉ ngơi. Rest

Nghe chẳng có gì to tát nhưng nghỉ ngơi vô cùng quan trọng để con người chúng ta vận hành. Chuyển từ não bộ học tập sang não bộ sinh tồn chính là một dấu hiệu cho thấy cơ thể bạn cần nghỉ ngơi, và nó hoàn toàn có thể giúp bạn chuyển não về chế độ học tập.

It may sound mundane, but rest is incredibly important for us to be functional as people. Moving from learning brain to survival brain is a sign from your body that rest is needed, and it can definitely help you move back into learning brain mode.

Hệ thần kinh của bạn sẽ có thời gian để bình tĩnh lại, não của bạn sẽ có thời gian để nạp năng lượng và xử lý những thông tin về các sự kiện gần đây, và tinh thần của bạn sẽ được tươi mới chỉ bằng cách dành thời gian ngủ nghỉ. Nghỉ ngơi có thể là bất kỳ việc gì khiến bạn an tĩnh và bình yên, từ đọc sách hoặc xem TV đến chợp mắt một chút hoặc đi tắm.

Your nervous system will have time to calm down, your brain will have time to recharge and process the information of recent events, and your overall spirit can feel renewed just by you taking some time off. Rest can involve you doing anything calm and peaceful, from reading a book or watching tv to napping or taking a bath.

– Theo đuổi những hoạt động vui vẻ. Pursue Joyful Activities

Việc cho cơ thể một cú hích để tăng các chất hóa học như dopamine là một cách tuyệt vời để làm bình ổn hệ thống và não bộ. Bất kỳ thứ gì khiến bạn vui vẻ hoặc tạo ra cảm giác mà bạn thích đều phù hợp!

Giving your body a boost of happy chemicals like dopamine is an excellent way to calm your system and your brain. Anything that feels joyful for you and produces feelings you enjoy counts for this one!

Dù là bạn thích chơi thể thao, nằm trên bãi biển, đưa chó đi dạo, vẽ, làm đồ thủ công, ăn hàng quán, hoặc cắm hoa, việc làm những thứ bạn thích là một trong những cách tốt nhất để làm mới bản thân và chuyển não bộ về chế độ học tập.

Whether you love to play sports, lie on the beach, take your dog for a walk, draw, make crafts, eat fancy meals at restaurants, or arrange flowers, doing what you love is one of the best ways to reset yourself and move your brain back into learning mode.

Thực hiện những hoạt động với một hoặc những người bạn thích đều giúp gia tăng hiệu quả.

Doing one of those activities with one or more people you enjoy will only enhance the effects.

Kết luận. Final Thoughts

Dù bạn muốn chuyển não bộ từ sinh tồn về học tập, hãy nhớ rằng quá trình này cần chút thời gian, và có khi là thêm một chút hỗ trợ chuyên môn. Đừng ngần ngại tìm kiếm giúp đỡ từ chuyên gia nếu bạn gặp khó khăn hoặc cảm thấy mọi thứ quá choáng ngợp với bạn ngay lúc này.

As much as you might desire the shift from survival brain to learning brain, know that this process can take some time and, at times, additional professional assistance. Don’t be afraid to seek help from a professional if you are having difficulties or feel like things are too overwhelming for you right now.

Áp dụng nhiều phương pháp hữu ích có thể đẩy nhanh quá trình này, nhưng hãy kiên nhẫn với bản thân và nhớ rằng chữa lành không bao giờ xuất hiện ngay tức thì. Nó là một quá trình, và não bộ của chúng ta có thể hồi phục theo những cách tuyệt vời khi chúng ta cho nó thời gian và tự chăm sóc chính mình.

Adopting multiple helpful practices may speed up the process, but be patient with yourself and remember that healing is never instantaneous. It’s a process, and our brains can recover in amazing ways when we give them time and self-care.