Hiệu ứng Barnum (The Barnum Effect)

Hiệu ứng Barnum là một dạng thiên kiến nhận thức, là một cách ta tư duy khi lọc thông tin qua lăng kính hiện thực chủ quan của chúng ra. Lúc này, thiên kiến trong ta sẽ hướng đến nghĩ rằng những khái niệm tổng quát hóa áp dụng được cho cá nhân chúng ta.

The Barnum effect is a form of cognitive bias, meaning that it’s a way of thinking in which we filter information through the lens of our subjective reality. In this instance, our bias is to think that generalizations apply to us personally.

“Hiệu ứng Barnum xuất hiện khi chúng ta tìm kiếm quá nhiều và thấy ý nghĩa cá nhân trong những thứ vốn chung chung hoặc trung lập,” theo giải thích của BS. Edward Ratush, Một bác sĩ tâm thần và đồng sáng lập của tổ chức SOHOMD. Hiện tượng này cũng được gọi là thiên kiến Barnum và hiệu ứng Forer, do được đặt ra vào năm 1948 bởi Bertram R. Forer. Nó trở thành phổ biến với tên gọi hiệu ứng Barnum nhờ P. T. Barnum, một nghệ sĩ diễn xiếc, người khiến mọi người cảm thấy ông ta như thể quen biết từng người khi ông đưa ra những tuyên bố khẳng định chung chung.

“The Barnum Effect occurs when we search a little too hard and find personal meaning in things that are general or neutral,” explains Dr. Edward Ratush, a Board Certified Psychiatrist and co-founder of SOHOMD. This phenomenon is also known as the Barnum bias and the Forer effect, due to being coined in 1948 by  Bertram R. Forer.1 It became popularly considered the Barnum effect thanks to P.T. Barnum, the circus showman who made people feel as if he knew them personally when he made broad, declarative statements.

Khả năng cao là bạn đã từng trở thành nạn nhân của hiệu ứng Barnum vào một hoặc nhiều thời điểm trong đời. Nếu bạn đã từng xem tử vi, hoặc cảm thấy thầy bói nói đúng sự thật về bạn, tính cách của bạn, và/hoặc trải nghiệm sống của bạn, thì bạn đã từng bị nó ảnh hưởng. Chúng ta sẽ thảo luận về tâm lý học đằng sau hiện tượng này, cách nhận biết sự phổ biến của nó trong đời sống hằng ngày, và làm sao để hạn chế bớt ảnh hưởng của nó lên bản thân.

Chances are you have fallen victim to the Barnum effect at one point or another in your life. If you’ve ever related to your horoscope, or felt that a fortune teller’s musings were truthful to you, your personality, and/or your life experience, you’ve been susceptible to it. We’ll discuss the psychology behind this phenomenon, how to recognize its prevalence in your day to day life, and how to lessen its influence over you.

Thiên kiến tâm lý đằng sau hiệu ứng Barnum. The Psychological Basis of the Barnum Effect

Lý do lớn nhất tại sao ta lại dễ bị ảnh hưởng bởi quan điểm cho rằng một lời khẳng định chung chung lại có ý nghĩa đặc biệt với chúng ta là vì về bản năng, ta luôn tìm kiếm sự kết nối và muốn trở thành một phần của tập thể lớn hơn. Khi ta bị cô lập và mất kết nối, ta không phát triển được. “Con người được thiết kế về mặt sinh học để tìm kiếm kết nối với mọi người và với thế giới quanh ta,” Ratush chia sẻ.

The biggest reason that we are susceptible to the idea that a generalized statement holds meaning specific to us is because we instinctively seek connection and to be part of the larger whole. When we’re isolated and disconnected, we don’t thrive.2 “Humans are biologically designed to seek out connections with each other and the world around us,” says Ratush.

Ngoài việc muốn kết nối, chúng ta cũng muốn có một đời sống có ý nghĩa. “Tìm kiếm ý nghĩa, về bản chất cốt lõi nhất, là ý nghĩa của việc làm người,” Ratush giải thích. Bằng việc tin rằng tử vi đang nói về đời sống của chính mình, hoặc nhà ảo thuật thực sự đọc được suy nghĩ của bạn mới biết được bạn chọn lá bài nào, chúng ta đang gắn ý nghĩa vào những sự kiện chẳng mấy có ý nghĩa.

In addition to wanting to connect, we also want life to be meaningful. “The search for meaning, at its core, is what it means to be human,” Ratush explains. By believing that a horoscope is speaking about your individual life, or that a magician has really read your mind to know what card you chose, we instill meaning into otherwise meaningless events.

Đời sống sẽ có ý nghĩa nhất khi nó dễ chịu, và ta thường thích tin vào những điều tích cực về bản thân hơn là những điều tiêu cực. Đổi lại, ta dễ chấp nhận hiệu ứng Barnum hơn khi nó mô tả ta hoặc đời sống của ta theo chiều hướng dễ chịu, thay vì theo hướng phê bình.

Life feels most meaningful when it’s pleasant, and we tend to prefer believing positive things about ourselves rather than negative ones. In turn, we’re more likely to buy into the Barnum effect when it’s describing us or our lives in a pleasant manner, rather than a critical one.

Cuối cùng, hiệu ứng Barnum cho phép ta không phải suy nghĩ quá nhiều. “Theo thiết kế, não bộ con người không muốn suy nghĩ quá nhiều về hầu hết mọi thứ, trừ khi nó bị kích thích phải quy nghĩ sâu,” theo Ratush, ông cũng nói thêm rằng “khi ta thấy bản thân mình đưa ra những liên tưởng với một thứ gì đó chung chung như dự đoán tử vi, thì “những tiết lộ” ta nhận được không dựa trên phân tích sâu. Thay vào đó, chúng là kết quả của cảm giác ta có khi đọc các dòng mô tả này.”

Lastly, the Barnum effect enables us to not have to overthink. “By design, the human brain resists thinking too hard about most things, unless it’s provoked to think on a deeper level,” says Ratush, who adds that “when we find ourselves making associations with something as broad as a horoscope prediction, the ‘revelations’ we come to are not based on deep analysis. Rather, they’re the result of how we felt when reading the description.”

Bằng cách loại bỏ nhu cầu phân tích quá sâu, và thay vào đó tin rằng những khẳng định chung chung có liên đới với đời sống bản thân, ta cảm thấy được kết nối với mọi người, ta tin rằng đời sống này có ý nghĩa, và giữ não bộ khỏi phải làm việc quá nhiều. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi thiên kiến này lại tồn tại!

By subverting the need to analyze deeply, and in turn believing general statements to be relevant to our lives, we feel connected to others, believe that life is meaningful, and keep our brains from having to work too hard. It’s no wonder this bias exists!

Ví dụ. Examples of the Barnum Effect

Hiệu ứng Barnum có hơi “xảo quyệt”; nó diễn ra trong cuộc sống của chúng ta theo những cách mà bạn có thể chưa bao giờ nghĩ tới. Dưới đây là một số ví dụ:

The Barnum effect is a bit insidious; it plays out in our lives in ways that you may have never even considered. Here are some examples of it.

– tin rằng tử vi có liên đới với đời sống của bạn và cho bạn lời khuyên có ý nghĩa. Belief that a horoscope is related to your life and offering you meaningful advice

– nghĩ rằng nhà ảo thuật làm được là vì họ có thể đọc được suy nghĩ của bạn. Thinking a magician’s trick is able to happen because they are reading your mind

– Tin các meme là đang nói về mình. Relating to memes as if they are about you

– Làm các bài kiểm tra tính cách và đồng ý với kết quả nhận được như thể nó viết ra dành cho mình. Taking personality tests and agreeing with the results as if they were specific to you

– Cảm thấy thầy bói, người trung gian hay nhà ngoại cảm biết tất tần tật về cuộc sống của mình. Feeling that a fortune teller, medium, or psychic knows all about your life

– Đọc lời nhắn trong bánh quy may mắn và nghĩ chúng nói về mình. Reading fortune cookies and thinking they’re about you

Ý nghĩa. Implications of the Barnum Effect

Ý nghĩa chính của hiệu ứng Barnum là nó có thể khiến chúng ta cả tin. Khi ta dễ tin vào những thứ vốn không hẳn là đúng, thì ta sẽ dễ bị tổn thương. Đối với những ý tưởng có thể đưa đến hiệu ứng Barnum nhất, thì “những nội dung tích cực, không ràng buộc sẽ dễ được mọi người tiếp nhận và khiến ta dễ cả tin,” theo Ratush.

The main implication of the Barnum effect is that it can make us gullible. When we become vulnerable to believing things that aren’t necessarily true, we become more vulnerable. As for what ideas are most likely to lead to the Barnum effect, “non-committal, positive content is easier for people to identify with and makes us prone to gullibility,” says Ratush.

Khi ta dễ bị tổn thương, ta có thể dễ bị người khác lợi dụng. “Đây là lý do tại sao những kẻ lừa đảo lại săn lùng nhóm người đang gặp một vấn đề nào đó. Việc tạo kết nối sẽ trở nên dễ dàng hơn vì mọi thứ đã ở trạng thái vận hành tự động, Ratush lý giải. Ông cho rằng “họ dễ bị tổn thương hơn và dễ tin rằng, một món quà chung chung thực sự là một điều gì đó rất đặc biệt. Có ý nghĩa riêng với họ – và dễ đáp trả lại đối phương bằng một thứ gì đó.”

That vulnerability can lead us to be taken advantage of. “This is why con-men prey on people who are struggling in some way. It’s easier to make a connection because the mark is already running on autopilot,” explains Ratush. He notes that “they are more vulnerable and are likely to believe that a very general offering is actually something very special, meant just for them—and more likely to give something back in return.”

Bằng cách tin rằng những lời tuyên bố chung chung nắm giữ sự thật về bản thân ta và đời sống của chúng ta, ta có thể mất đi cảm giác thực tế. Đổi lại, hiệu ứng Barnum có thể biến ta thành con mồi của những kẻ đang muốn lợi dụng điểm yếu của chúng ta.

By believing that general statements hold truths about us and our lives, we can lose our sense of grounding. In turn, the Barnum effect can lead us to be preyed upon by others who take advantage of our vulnerability.

Chiến lược giúp nhận ra và hạn chế hiệu ứng Barnum. Strategies to Recognize And Mitigate the Barnum Effect

Mỗi người đều là nạn nhân của hiệu ứng này ít nhiều trong đời, nhưng điều đó không có nghĩa ta không thể lấy lại kiểm soát phần nào với nó. Tỉnh thức và chú tâm chính là chìa khóa giúp ta không trở thành con mỗi của hiệu ứng Barnum.

Everyone is a victim of this effect at one time or another, but that doesn’t mean we can’t regain some amount of control over it. Consciousness and presence of mind are key to not falling prey to the Barnum effect.

Trong thực tế, bước đầu tiên để không bị nó lợi dụng bạn đơn giản chỉ là nhớ rằng hiệu ứng Barnum có tồn tại. “Phòng thủ tốt nhất ta có là nhận ra sự hiện diện của hiệu ứng Barnum,” theo Ratush.

In fact, the first step to not letting it get the best of you is simply to remember that the Barnum effect exists. “”The best defense we have is recognition of the Barnum Effect,” says Ratush.

Thường thì, khi ta ép bản thân tập trung nhiều hơn vào một nội dung trong một lời nói, thì bạn sẽ dễ nhận ra tính khái quát của nó và nhiều cách thức áp dụng nó khác nhau.

Oftentimes, when we force ourselves to focus more intently on the content of a statement, it’s easy to realize how broad it is and how it can be applied in many ways.

— DR. EDWARD RATUSH

Tiếp thu nội dung với ánh mắt tinh tường hơn chính là chìa khóa. Hãy ghi lại những gì bạn đang đọc, đang xem, hoặc đang nghe và cách nó khiến bạn cảm thấy thế nào. Ngay khi bạn bắt đầu nghĩ rằng có một thứ gì đó quá ư là đặc biệt về bạn và đời sống của bạn, hãy ngừng lại một khoảnh khắc. Hãy nhớ đến sự tồn tại của hiệu ứng Barnum và nó có thể đang che mờ phán đoán của bạn.

Ingesting content with a keener eye is key. Take note of what you’re reading, watching, or hearing, and of how it makes you feel. As soon as you begin to think that something is distinctly about you and your life, pause a moment. Remember that the Barnum effect exists, and it may be clouding your judgment.

Chú tâm và tận tâm chính là một dạng thực hành, và không có ai ngoài kia có thể vượt lên lên thiên kiến nhận thức của hiệu ứng này. “Tất cả não bộ con người đều được kết nối kiểu này, vậy nên ai cũng dễ bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng Barnum,” Ratush khẳng định.

Being mindful and conscientious is a practice, and there is no one out there who is above the cognitive bias of this effect. “All human brains are wired like this, so everyone is susceptible to the Barnum effect,” Ratush affirms.

Việc giữ được kiểm soát căng thẳng trong cuộc sống cũng là một cách khác để không trở thành con mồi của hiệu ứng Barnum. “Khả năng dừng lại, tập trung và chiêm nghiệm những nội dung trước mắt ta bị ảnh hưởng đáng kể bởi mức độ căng thẳng và não bộ phải chịu đựng,” theo Ratush. Ông nói rằng “Người nào bị áp lực hoặc khó chịu lớn sẽ dễ mặc định chọn theo các lối tắt tư duy và dễ bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng Barnum hơn.”

Keeping in control of the stress in your life is an additional way to not fall prey to the Barnum effect. “The ability to stop, focus, and reflect on the content in front of us is dramatically influenced by how much stress the brain is already under,” says Ratush. He tells us that “people who experience a greater amount of pressure or distress are more likely to default to mental shortcutting and are more susceptible to the Barnum Effect.”

Liệt kê các tác nhân gây căng thẳng một cách thường xuyên, và làm điều bạn có thể làm – dù là nghỉ ngơi, tập chánh niệm, hoặc dành thời gian tập hít thở sâu – để giữ kiểm soát mức độ căng thẳng và không để bản thân vị choáng ngợp.

Take inventory of your stressors regularly, and do what you can—whether that’s taking rest breaks, practicing mindfulness, or setting aside time to do some deep breathing—to keep your stress levels manageable and not overwhelming.

Kết luận. Final Thoughts

Hiệu ứng Barnum là một thiên kiến nhận thức mà chúng ta đều đã từng là nạn nhân, vì cách não bộ kết nối. Nhưng việc nhận ra nó chính là bước tiến lớn nhất giúp ta vượt qua nó. Bằng cách chú ý đến không chỉ thông tin ta tiếp nhận trên truyền thông, mà còn cả cách nó khiến bạn cảm thấy thế nào và kết luận bạn rút ra được từ nó, bạn có thể ngăn bản thân không trở thành nạn nhân của hiệu ứng này.

The Barnum effect is a cognitive bias that we all fall victim to, due to how our brains are wired. But the act of recognizing it is the biggest step to overcoming it. By paying attention not only to the media you ingest, but to how it makes you feel and the conclusions you draw from it, you can prevent yourself from becoming its victim.

Hãy hiểu rằng bản chất của con người luôn là tiếp nhận những ý tưởng chung, và nhìn nó qua lăng kính cá nhân, và tha thứ cho bản thân vì đã tin vào bất cứ thứ gì mà não bộ lý trí của bạn nói với bạn là nó không đúng. Bằng cách chú tâm hơn đến xu hướng nhìn thế giới qua trải nghiệm của bản thân, ta sẽ có một cuộc sống ít bị ảnh hưởng từ hiệu ứng Barnum hơn.

Understand that it’s human nature to relate to generalized ideas and see them through a personal lens, and forgive yourself for believing in anything that your rational brain tells you isn’t true. By being more mindful of our tendency to see the world through the lens of our own experiences, we can move through life being less impacted by the Barnum effect.

Tham khảo. Sources

Forer BR (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility Journal of Abnormal and Social Psychology. 44, 118-123

House JS, Landis KR, Umberson D. Social relationships and health. Science. 1988;241(4865):540-545.

By Ariane Resnick, CNC

Nguồn: https://www.verywellmind.com/barnum-effect-7561323

Như Trang.