Mệt mỏi tuyến thượng thận (Adrenal Fatigue)

Bạn lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi và bực bội. Bạn khó ngủ, không thể tập trung tại chỗ làm hoặc ở trường, bạn thèm đồ ăn nhanh, và thậm chí còn có thể mắc nhiều bệnh tật hơn bình thường. 

You feel tired and irritable all the time. You’re having difficulty sleeping, you can’t concentrate at work or school, you’re craving junk food, and maybe even coming down with more illnesses than usual.  ​

Sau khi tra cứu nhanh trên mạng hoặc trò chuyện với một người bạn, bạn có thể bắt gặp một bệnh lý có tên gọi là mệt mỏi tuyến thượng thận. Tình trạng này ngày càng phổ biến dưới tư cách một chẩn đoán nhờ vào việc ta ngày càng cải thiện nhận thức về tác động của căng thẳng lên tâm trí và cơ thể. Có nhiều nguyên nhân gây căng thẳng mãn tính, từ công việc đến và tiền bạc đến các mối quan hệ với bạn đời, thành viên gia đình và bạn bè, và một số người còn tuyên bố rằng căng thẳng kéo dài dẫn đến tình trạng mệt mỏi tuyến thượng thận. 

After a quick search online or a talk with a friend, you might encounter a condition called adrenal fatigue. It’s becoming more popular as a diagnosis due to the increased awareness we have of the impact of stress on our minds and bodies. There are lots of causes of chronic stress, from work and money to our relationships with partners, family members, and friends, and some people claim that chronic stress can lead to adrenal fatigue. 

Tuy nhiên, mệt mỏi tuyến thượng thận không được công nhận là một chẩn đoán chính thức bởi cộng đồng y khoa. Nó là một thuật ngữ được sử dụng để mô tả những triệu chứng khác nhau tùy mỗi người và nhìn chung bị gây ra bởi căng thẳng mãn tính. 

However, adrenal fatigue is not recognized as an official diagnosis by the medical community. It’s a term used to describe symptoms that can differ from person to person and are generally caused by chronic stress. 

Vậy, sự thật là gì? Và, dù những triệu chứng xuất hiện là từ mệt mỏi tuyến thượng thận hay đơn giản cho là lo âu hoặc căng thẳng mãn tính, bạn có thể làm gì để giúp chính mình? Hãy cùng tìm hiểu xem. 

So, what’s the truth? And, regardless of whether the symptoms you’re experiencing are from adrenal fatigue or simply chronic stress or anxiety, what can you do to help yourself? Let’s take a closer look.  

Hiểu về mệt mỏi tuyến thượng thận. Understanding Adrenal Fatigue 

Đầu tiên, tuyến thượng thận là gì? Bạn sẽ tìm thấy những tuyến nội tiết hình tam giác này ở trên đỉnh của hai quả thận. Chúng giải phóng các hormone ảnh hưởng lên nhiều quá trình trong cơ thể, từ điều tiết chuyển hóa đến kiểm soát căng thẳng, đến hỗ trợ hệ miễn dịch. 

First off, what are the adrenal glands? You’ll find these triangle-shaped endocrine glands on top of the kidneys. They release hormones that affect a lot of the body’s processes, from regulating metabolism to managing stress to supporting the immune system.   

Mệt mỏi tuyến thượng thận không phải là một chẩn đoán y khoa và nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng này không phải một bệnh lý y khoa. 

Adrenal fatigue is not a real medical diagnosis and multiple studies have shown that adrenal fatigue is not a medical condition. 

— Raj Dasgupta, MD 

Khi tuyến thượng thận không sản sinh đủ hormone, người ta gọi đây là suy thượng thận – có thể thấy được ở bệnh Addison. Một số người tin rằng mệt mỏi tuyến thượng thận là một dạng suy thượng thận nhẹ. Ở tình trạng này, tuyến thượng thận không thể ứng phó được với trạng thái chống trả – hay – bỏ chạy, vốn gây ra bởi căng thẳng mãn tính. Tuy nhiên, không có bằng chứng y khoa nào cho thấy điều này. 

When the adrenal glands don’t make enough hormones, this is known as adrenal insufficiency—which you might have seen referred to as Addison’s disease.1 Some people believe adrenal fatigue to be a mild form of adrenal insufficiency. In this condition, the adrenal glands are not able to cope with the fight-or-flight state which can be caused by chronic stress. However, there’s no medical evidence to suggest this. 

TS. BS. Naheed Ali, một chuyên gia y tế và cộng tác viên cao cấp tại Vera Clinic, giải thích, “Điều quan trọng là ta không được lẫn lộn “mệt mỏi tuyến thượng thận” với suy tuyến thượng thận, vốn là một bệnh lý nghiêm trọng… và có thể được kiểm tra và điều trị một cách thích hợp. Cả hai đều không giống nhau, mặc dù chúng đôi khi bị nhầm tưởng là một.” 

Naheed Ali, MD, PhD, a health expert, physician, and senior contributor at Vera Clinic, explains, “It’s important not to confuse [adrenal failure] with adrenal insufficiency, which is a serious medical condition … and it can be tested and treated properly. The two aren’t the same, though they sometimes get lumped together.” 

ThS. Lucy da Silva, một nhà tâm lý trị liệu và đồng sáng lập của Silva Wellness, cho biết mệt mỏi tuyến thượng thận là một thuật ngữ dùng để mô tả “tình trạng kiệt sức kéo dài, và các triệu chứng khác gây ra bởi căng thẳng mãn tính, khi hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể bị choáng ngợp.” 

Lucy da Silva, MSc MBACP, a psychotherapist and the co-founder of Silva Wellness, describes adrenal fatigue as a term used to describe “chronic exhaustion and other symptoms caused by prolonged stress, where the body’s stress response system becomes overwhelmed.” 

Bà giải thích, khi các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline liên tục được kích hoạt, cơ thể chúng ta luôn ở trong trạng thái chiến đấu – hay – bỏ chạy, và điều này đưa đến các triệu chứng căng thẳng mãn tính thường góp phần vào mệt mỏi tuyến thượng thận. Bà sử dụng cụm từ “cơ thể luôn giữ thế ghi điểm” để nhấn mạnh quá trình cơ thể lưu trữ tác động của căng thẳng theo thời gian.” 

She explains that, when stress hormones like cortisol and adrenaline are activated constantly, our bodies stay in a fight-or-flight state, and this can lead to the chronic stress symptoms often attributed to adrenal fatigue.2 She uses the phrase “the body keeps the score” to highlight how the body stores the effects of stress over time. 

Cả các yếu tố căng thẳng mới xuất hiện hay tiếp xúc lâu dài với các yếu tố gây căng thẳng, cũng như áp lực phải thành công và thể hiện tốt, thì “việc nhận ra những dạng thức và tác động tích lũy của căng thẳng cũng khiến nhiều người tìm kiếm kiến thức, chữa lành và các cách thức giúp trả lại sự cân bằng trong đời sống mình,” bà nói.

Of both recent stressors and long-term exposure to stress factors, as well as the pressure to achieve and perform, she says, “Recognizing these patterns and the cumulative impact of stress is leading more people to seek understanding, healing, and ways to restore balance in their lives.” 

Góc nhìn khoa học. The Scientific Perspective 

“Mệt mỏi tuyến thượng thận” là một thuật ngữ không mấy phù hợp dùng để giải thích cảm giác liên tục mệt mỏi, căng thẳng, hoặc kiệt sức,” theo BS. Raj Dasgupta, cố vấn y tế trưởng của Garage Gym Review. “Mệt mỏi tuyến thượng thận không phải là một chẩn đoán y khoa và nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng mệt mỏi tuyến thượng thận không phải một bệnh lý y khoa. Tuyến thượng thận không “mệt” như các học thuyết này đề xuất, và không có bằng chứng khoa học ủng hộ cho thuyết này.” 

“Adrenal fatigue is a term inappropriately used to explain feeling constantly tired, stressed, or burnt out,” says Raj Dasgupta, MD, chief medical advisor for Garage Gym Reviews. “Adrenal fatigue is not a real medical diagnosis and multiple studies have shown that adrenal fatigue is not a medical condition. The adrenal glands don’t ‘wear out’ the way this theory suggests, and there is no scientific evidence to back it up.” 

Các triệu chứng mà con người ta gặp phải – và có thể góp phần gây nên mệt mỏi tuyến thượng thận – là rất thật. Nhưng nó không phải do mệt mỏi tuyến thượng thận. Như BS. Ali đã nói, “tuyến thượng thận không chỉ “mệt” do căng thẳng.” 

The symptoms people experience—and might attribute to adrenal fatigue—are very real. But it’s not down to adrenal fatigue. As Dr. Ali puts it, “The adrenal glands don’t just ‘burn out’ from stress.” 

Căng thẳng mãn tính và tác động của nó lên tâm trí và cơ thể không nên bị xem thường, và ta cần từng bước lùi lại và nhìn vào bức tranh lớn hơn. Thay vì mệt mỏi tuyến thượng thận, thì liệu có thể nào có các vấn đề khác bên cạnh căng thẳng, như thiếu sắt, mất cân bằng tuyến giáp hoặc vấn đề trong chế độ ăn uống? 

Chronic stress and the effects it can have on the mind and body shouldn’t be taken lightly, and it’s important to take a step back and look at the bigger picture. Rather than adrenal fatigue, could there be other issues along with stress, like an iron deficiency, a thyroid imbalance, or a dietary gap? 

Da Silva chỉ ra rằng căng thẳng thực sự tác động lên trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA), hệ thống giúp điều tiết lượng cortisol, và có thể gây rối loạn điều tiết. Mặc dù các nhà nghiên cứu vẫn đang cố gắng tìm hiểu thêm về nguồn gốc của rối loạn này, nhưng đúng là sự bất ổn điều hòa của trục HPA có thể góp phần gây ra nhiều triệu chứng đôi lúc được mô tả là mệt mỏi tuyến thượng thận. 

Da Silva points out that stress does have an impact on the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis, the system that regulates cortisol levels, and can cause dysregulation. While researchers are still trying to find out more about the origin of this dysregulation,3 it remains true that HPA axis dysregulation can contribute to many of the symptoms sometimes described as being part of adrenal fatigue. 

Góc nhìn y khoa và các góc nhìn khác. Medical and Alternative Views 

Góc nhìn chúng trong y khoa cho rằng mệt mỏi tuyến thượng thận không phải một chẩn đoán hợp lệ, và vì vậy, nó đôi khi còn được cho là “rối loạn giả nội tiết”. như BS. Ali có đề cập, mặc cho sự phổ biến trong y học thay thế, “y học chính thống không ủng hộ nó vì không có bằng chứng khoa học nào đằng sau tình trạng này cả.” 

The overwhelming medical view is that adrenal fatigue is not a legitimate diagnosis, and it’s sometimes referred to as a “pseudo-endocrine disorder” as a result.4 As Dr. Ali says, despite its popularity in alternative medicine, “Mainstream medicine doesn’t support it because the science behind it just isn’t there.” 

Tuy nhiên, vẫn có người tin mệt mỏi tuyến thượng thận là có thật – và một số còn có kinh nghiệm có thật. Joanna Chodorowska, một huấn luyện viên dinh dưỡng toàn diện và sáng lập viên của Nutrition in Motion, chia sẻ rằng bà có xuất hiện tình trạng kiệt sức tuyến thượng thận trong quá khứ và so sánh nó với mệt mỏi mãn tính. Bà nói, “Tôi đi khám bác sỹ… ông ấy làm kiểm tra chỉ số căng thẳng tuyến thượng thận và xác nhận tôi đã khiến tuyến thượng thận mình kiệt sức.”

However, there are people who believe that adrenal fatigue is real—and some have first-hand experience. Joanna Chodorowska, a holistic nutrition coach and the founder of Nutrition In Motion, says that she had adrenal exhaustion in the past and compares it to chronic fatigue. She says, “I was seeing a holistic doctor at the time … he ran an adrenal stress index test and it confirmed I had fried my adrenals.” 

Tương tự, Cina Hoey, một nhân viên công tác xã hội, một trị liệu viên, chia sẻ, “Tôi tin mệt mỏi tuyến thượng thận là có thật và là kết quả của những căng thẳng mãn tính không được kiểm soát trong thời gian dài,” bà đưa ra các nguyên nhân gốc rễ bao gồm từ bỏ bản thân, tự trọng thấp, đồng lệ thuộc và thói hay lấy lòng người khác. 

Likewise, Cina Hoey, LCSW, a licensed psychotherapist, says, “I believe adrenal fatigue is very real and is a result of unmanaged chronic stress for extended periods of time,” giving root causes including self-abandonment, low self-worth, codependency, and people-pleasing.  

Trong khi khái niệm mệt mỏi tuyến thượng thận là một khái niệm gây tranh cãi, thực tế nó còn là một khái niệm phản ánh sự vất vả của chúng ta khi xử lý căng thẳng mà nhiều người đối mặt, và tác động có thật mà căng thẳng gây ra với sức khỏe của chúng ta. 

But while the concept of adrenal fatigue is a contentious one, the fact that it is a concept at all is a reflection of the struggles with stress that many of us face, and the very real impact that stress has on our health. 

Nguyên nhân tiềm ẩn và triệu chứng. Potential Causes and Symptoms 

Nếu một người tin là mình bị mệt mỏi tuyến thượng thận, cái họ thực sự có thể để ý có thể là một sự kết hợp của nhiều thứ,” theo BS. Ali. “Ngủ kém, thiếu dinh dưỡng phù hợp, mức căng thẳng cao, và có thể là tập thể dục không đủ – đều góp phần. Khi bạn xử lý những khía cạnh này, thì các triệu chứng thường sẽ được cải thiện.” 

“If someone believes they have adrenal fatigue, what they’re really noticing is likely a combination of things,” says Dr. Ali. “Poor sleep, lack of proper nutrition, high stress levels, and maybe not enough physical activity—it all adds up. When you address these areas, the symptoms often improve.” 

Naheed Ali, MD PhD 

Kết luận ở đây là mặc dù mệt mỏi tuyến thượng thận không được cho là một chẩn đoán chính thức, nhưng những triệu chứng mọi người gặp phải là có thật và đáng được lưu tâm. 

The bottom line is that while adrenal fatigue as a diagnosis isn’t supported, the symptoms people feel are real and deserve attention. 

Nguyên nhân tiềm ẩn của mệt mỏi tuyến thượng thận thường khá tương đồng với những yếu tố có thể gây căng thẳng mãn tính, BS. Dasguspta nói thêm, “Những người tin mệt mỏi tuyến thượng thận là có thật sẽ nghĩ nó bị gây ra bởi căng thẳng kéo dài khiến cho tuyến thượng thận không thể sản sinh đủ các hormone như cortisol,” vậy nên, một lần nữa, căng thẳng lại là thủ phạm. 

The potential causes of adrenal fatigue are often very similar to the factors that can cause chronic stress. Dr. Dasguspta adds, “People who believe in adrenal fatigue think it’s caused by long-term stress making the adrenal glands unable to produce enough hormones like cortisol,” so, again, stress is the culprit. 

Những triệu chứng thường gặp nhất góp phần gây mệt mỏi tuyến thượng thận bao gồm: Among the most common symptoms attributed to adrenal fatigue include: 

– Liên tục cảm thấy mệt mỏi mà năng lượng giảm sút. Persistent fatigue and low energy 

– Khó tập trung và xuất hiện tình trạng não sương mù. Difficulty concentrating and brain fog 

– Khó ngủ. Trouble sleeping 

– Tâm trạng thất thường và hay cáu bẳn. Mood swings and irritability 

– Hệ miễn dịch suy yếu. Weakened immune system  

– Thèm đồ ăn nhiều muối và đường. Craving salty and sugary foods 

– Cảm thấy mình cần caffeine để vận hành cuộc sống. Feeling like you need caffeine to function 

Giải quyết triệu chứng và tìm kiếm giúp đỡ. Addressing Symptoms and Seeking Help 

Dù mệt mỏi tuyến thượng thận có tồn tại hay không, như da Silva chia sẻ, các triệu chứng “nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết tình trạng căng thẳng mãn tính và tác động của nó lên cả sức khỏe thể chất và tinh thần.” 

Regardless of whether adrenal fatigue exists or not, as da Silva says, the symptoms “underscore the need to address chronic stress and its effects on both physical and mental health.” 

Bạn có thể rơi vào trường hợp bác sĩ sẽ đề cập đến một bệnh lý khác. Như đã nói, có thể là vấn đề tuyến giáp hoặc thiếu hụt sắt, cũng như bất kể tình trạng gì từ trầm cảm đến hội chứng mệt mỏi mãn tính, đến các rối loạn giấc ngủ như chứng ngưng thở lúc ngủ do tắc nghẽn. Nếu tuyến thượng có liên quan chính thì có khả năng bạn mắc bệnh Addison, thay vì mệt mỏi tuyến thượng thận. 

You might find that your doctor suggests another condition. As mentioned, there could be a thyroid issue or an iron deficiency, as well as anything from depression to chronic fatigue syndrome to a sleep disorder like obstructive sleep apnea. If your adrenal glands are involved, Addison’s disease could be a possibility, rather than adrenal fatigue. 

Khi mà căng thẳng mãn tính gây ra các triệu chứng trên cơ thể, việc từng bước cải thiện giấc ngủ, tập chánh niệm, và ăn uống lành mạnh có thể hỗ trợ bạn. Bạn cũng có thể tham gia trị liệu, giúp bạn khám phá ra căng thẳng và sang chấn chưa được xử lý, hoặc thử tập các bài tập như tập thở, hoặc chuyển động. 

Where chronic stress is causing your symptoms, taking steps to improve sleep, practice mindfulness, and eat well can help you. You may also find therapy useful, in exploring unresolved stress and trauma, or try practices like breathwork or movement. 

Kết luận. Conclusion 

Nói chung, khoa học không ủng hộ quan điểm cho rằng mệt mỏi tuyến thượng thận là một chẩn đoán chính thức. Nhưng nếu bạn gặp vấn đề, và có thể nó giúp giải thích được các triệu chứng bạn đang gặp phải, thì ngoài kia vẫn có hỗ trợ dành cho bạn. 

Generally speaking, the science doesn’t support the idea that adrenal fatigue is a legitimate diagnosis. But if you’re struggling, and it sounds like it would explain the symptoms you’re experiencing, there is support out there. 

Như BS. Gasgupta nói, “Nếu bạn cảm thấy như vậy, hẹn thăm khám với bác sĩ là một ý tưởng hay giúp loại trừ những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn và tìm cho ra điều gì thực sự đang diễn ra. Trong thời gian đó, hãy thử kiểm soát căng thẳng, ngủ đủ giấc, ăn uống tốt và tích cực vận động – những điều này có thể tạo ra khác biệt thực sự trong mức năng lượng và cảm giác chung của bạn.” 

As Dr. Dasgupta says, “If you’re feeling this way, it’s a good idea to check in with a doctor to rule out any underlying health issues and find out what’s really going on. In the meantime, try things like managing stress, getting good sleep, eating well, and staying active—these can make a real difference in your energy levels and how you’re feeling overall.” 

BS. Ali cũng nói thêm, “Kết luận ở đây là mặc dù mệt mỏi tuyến thượng thận không phải một chẩn đoán được công nhận, nhưng những triệu chứng đều xuất hiện là thật và đáng được lưu tâm. Không phải là coi thường những gì một người cảm thấy mà là nhìn kỹ hơn để tìm ra điều gì đang thực sự diễn ra và làm thế nào để hỗ trợ.” 

Dr. Ali adds, “The bottom line is that while adrenal fatigue as a diagnosis isn’t supported, the symptoms people feel are real and deserve attention. It’s not about dismissing someone’s experience but looking deeper to figure out what’s really going on and how to help.” 

Nhiều người trong chúng ta sống chung với căng thẳng mãn tính và các vấn đề khác gây ảnh hưởng lên sức khỏe thể chất và tinh thần, vậy nên bạn chắc chắn không đơn độc. Nhưng trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể hỗ trợ bạn rất nhiều trong việc kiểm soát – và tìm ra chính xác những gì đang xảy ra. 

Many of us are living with chronic stress and other issues that affect our physical and mental health, so you’re definitely not alone. But speaking to your physician or a mental health professional could go a long way to helping you manage—and work out exactly what’s going on.  

Tham khảo. Sources 

Barthel A, Benker G, Berens K, et al. An update on Addison’s disease. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 2019;127(2/3):165-175. doi:10.1055/a-0804-2715 

Knezevic E, Nenic K, Milanovic V, Knezevic N. The role of cortisol in chronic stress, neurodegenerative diseases, and psychological disorders. Cells. 2023;12(23). doi:10.3390/cells12232726 

Karin O, Raz M, Tendler A, et al. A new model for the HPA axis explains dysregulation of stress hormones on the timescale of weeks. Molecular Systems Biology. 2020;16(7). doi:10.15252/msb.20209510 

McDermott M. Pseudo-endocrine disorders: Recognition, management, and action. JES. 2024;9(1). doi:10.1210/jendso/bvae226 

Nguồn: https://www.verywellmind.com/is-adrenal-fatigue-real-8785654 

Như Trang.