Chiến thuật gây cảm giác tội lỗi khiến một người cảm thấy tội lỗi hoặc cảm giác có trách nhiệm phải thay đổi hành vi của bản thân hay thực hiện một hành động cụ thể nào đó. Vì chiến thuật này có thể là một động lực mạnh mẽ thúc đẩy hành vi nên con người ta có thể lợi dụng nó làm công cụ để thay đổi cách người khác suy nghĩ, cảm nhận và hành xử.
A guilt trip means causing another person to feel guilt or a sense of responsibility to change their behavior or take a specific action. Because guilt can be such a powerful motivator of human behavior, people can wield it as a tool to change how others think, feel, and behave.
Đôi lúc nó là dựa vào một điều mà chủ thể vốn đã có cảm giác tội lỗi. Cũng có khi, người ta có thể gợi ra cảm giác tội lỗi hoặc trách nhiệm vô cớ để thao túng cảm xúc và hành vi của đối phương.
Sometimes this might involve leaning on something that someone already feels guilty about. In other cases, people might induce feelings of unjustified guilt or responsibility to manipulate the other person’s emotions and behaviors.
Nếu ai đó từng khiến bạn cảm thấy tồi tệ về một điều bạn đã làm (hoặc không làm) và rồi sử dụng cảm giác tồi tệ đó để khiến bạn làm điều gì đó cho họ, thì bạn đang là nạn nhân của chiến thuật gây cảm giác tội lỗi.
If someone has ever made you feel bad about something you’ve done (or didn’t do) and then used those bad feelings to get you to do something for them, then you have experience with guilt tripping.
Bài viết này sẽ thảo luận các dấu hiệu, dạng thức và tác động của chiến thuật gây cảm giác tội lỗi, cũng như một số bước giúp bạn có thể làm để ứng phó với dạng hành vi này.
This article discusses the signs, types, and impact of guilt trips. It also covers some of the steps you can take to cope with this type of behavior.
Dấu hiệu. Signs of a Guilt Trip
Chiến thuật gây cảm giác tội lỗi (guilt trip) có thể là cố ý, nhưng cũng có thể là vô ý. Có nhiều khi bạn cũng đã từng khiến người khác cảm thấy tội lỗi.
Guilt trips can be intentional, but they can also be unintentional. There are chances that you have even guilt-tripped people into doing things before.
Đôi khi hành vi gây cảm giác tội lỗi khá dễ phát hiện, nhưng cũng có khi khá mơ hồ và khó nhận biết. Một số dấu hiệu quan trọng cho thấy ai đó có thể đang áp dụng chiến thuật này lên bạn:
Sometimes guilt tripping behavior can be easy to spot, but it can also be much more subtle and difficult to detect. Some key signs that others may be guilt-tripping you include:
– Đưa ra bình luận cho rằng bạn chưa làm được việc như họ. Making comments suggesting that you have not done as much work as they have done
– Nhắc lại những lỗi lầm bạn đã phạm phải trong quá khứ. Bringing up mistakes that you have made in the past
– Nhắc bạn nhớ về những ơn huệ họ đã làm cho bạn trong quá khứ. Reminding you of favors they have performed for you in the past
– Hành xử như thể họ đang tức giận nhưng khi hỏi thì lại chối là chẳng có vấn đề gì. Acting as if they are angry but then denying that there is a problem
– Từ chối nói chuyện với bạn hoặc giữ thái độ im lặng. Refusing to speak to you or giving you the silent treatment
– Thể hiện một cách rõ ràng qua ngôn ngữ cơ thể, tông giọng, và biểu cảm gương mặt cho thấy họ bác bỏ những gì bạn đang làm. Making it clear through their body language, tone of voice, and facial expressions that they disapprove of what you were doing
– Cho rằng bạn “nợ” họ. Suggesting that you “owe” them
– Có hành vi hung hăng bị động. Engaging in passive-aggressive behavior
– Đưa ra những bình phẩm mỉa mai về những nỗ lực hoặc tiến bộ của bạn. Making sarcastic comments about your efforts or progress
Bạn cần lưu ý dạng giao tiếp gián tiếp này có thể xuất hiện trong bất cứ mối quan hệ nào của bạn với người khác. Tuy nhiên, khả năng cao là nó sẽ xuất hiện ở những mối quan hệ thân thiết.
It is important to note that this type of indirect communication can occur in any interpersonal relationship. Still, it is more likely to take place in relationships that are marked by close emotional connections.
Nó cũng có thể xuất hiện trong các mối quan hệ yêu đương, nhưng chiến thuật gợi cảm giác tội lỗi cũng được tận dụng trong các mối quan hệ gia đình, cha mẹ con cái và thậm chí là các mối quan hệ ở chỗ làm.
It can show up in romantic relationships, but guilt trips may also be utilized in family relationships, parental relationships, and even work relationships.
Các dạng thức. Types of Guilt Tripping
Có nhiều dạng hành vi gây cảm giác tội lỗi mà con người ta sử dụng tùy thuộc vào mục tiêu hoặc mục đích sau cùng của hành vi này. Một số mục đích khác nhau của chiến thuật gây cảm giác tội lỗi:
There are many different types of guilt trips that people may utilize depending on the ultimate goal or purpose of the behavior. Some of the different purposes of a guilt trip include:
– Thao túng: Đôi lúc, mục tiêu tối thượng của hành vi gây cảm giác tội lỗi là để thao túng ai đó làm điều mà bình thường họ sẽ không muốn làm.
Manipulation: Sometimes, the primary goal of a guilt trip is to manipulate someone into doing something that they normally would not want to do.
– Né tránh xung đột: Trong các trường hợp khác, con người ta có thể sử dụng hành vi gây cảm giác tội lỗi để tránh đề cập trực tiếp đến một vấn đề. Nó cho phép họ có được cái họ muốn mà không phải trực tiếp đối mặt với xung đột.
Conflict avoidance: In other cases, people may use guilt trips to avoid directly talking about an issue. It allows them to get what they want without having to engage in direct conflict.
– Giáo dục đạo đức: Gây cảm giác tội lỗi cũng có thể là một cách để khiến ai đó thực hiện một hành vi mà người đó cảm thấy có đạo đức hoặc “đúng đắn” hơn.
Moral education: Guilt trips can also be a way of getting someone to engage in a behavior that the individual feels is more moral or “right.”1
– Khơi gợi lòng thấu cảm: Trong một số trường hợp, gây cảm giác tội lỗi giúp chủ thể có được sự đồng cảm từ mọi người bằng cách sắm vai người đã bị tổn hại bởi hành động của người kia để họ phải cảm thấy có tội với mình.
Elicit sympathy: In some cases, guilt-tripping allows the individual to gain the sympathy of others by casting themselves in the role of someone who has been harmed by the actions the other person is supposed to feel guilty about.1
Cảm giác tội lỗi không phải lúc nào cũng là điều xấu. Mặc dù thường khá rắc rối và gây khó chịu, nhưng nó có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt hành vi đạo đức. Khi con người ta có cảm giác tội lỗi, họ có thể sửa chữa lỗi lầm và tránh lặp lại chúng trong tương lai.
Guilt isn’t always a bad thing. While often troubling and unpleasant, it can serve an important role in guiding moral behavior. When people experience guilt, they can fix their mistakes and avoid repeating the same errors in the future.
Gây cảm giác tội lỗi lại không đi theo hướng có lợi của cảm giác tội lỗi, như hành động sửa sai, thể hiện sự chân thật hay thấu hiểu lẫn nhau.
A guilt trip does not appear to induce the benefits of guilt, such as making amends, honesty, and mutual understanding.1
— Researcher Courtney Humeny
Ảnh hưởng. Impact of Guilt Trips
Khơi gợi cảm giác tội lỗi để thay đổi hành vi của một người có thể có rất nhiều tác động khác nhau. Dù là cố ý hay vô ý, chiến thuật này gây trở ngại cho giao tiếp và kết nối lành mạnh với mọi người. Một số tác động trực tiếp nhất của dạng hành vi thao túng tâm lý bí mật này bao gồm:
Invoking feelings of guilt to change someone’s behavior can have a wide variety of effects. Whether guilt is wielded intentionally or not, it prevents healthy communication and connections with others. Some of the most immediate effects of this form of covert psychological manipulation include:
– Tổn hại các mối quan hệ. Damage to Relationships
Nghiên cứu cho rằng hành vi gây cảm giác tội lỗi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng lên các mối quan hệ thân thiết. Một nghiên cứu phát hiện ra rằng con người ta bị tổn thương bởi lời chỉ trích của nửa kia sẽ dễ dùng những cảm xúc tổn thương này để khiến đối phương cảm thấy tội lỗi và lấy được sự trấn an vỗ về từ họ.
Research suggests that guilt trips can take a toll on close relationships. One study found that people hurt by their partner’s criticism were more likely to use those hurt feelings to make their partner feel guilty and offer reassurances.2
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng nạn nhân khi phải trấn an người kia do cảm giác tội lỗi sẽ dễ cảm thấy tồi tệ hơn rất nhiều về mối quan hệ.
However, the study also found that the partner who had been guilt-tripped into offering assurances was more likely to feel significantly worse about the relationship.
Nói cách khác, khơi gợi cảm giác tội lỗi có thể khiến đối phương làm cái bạn muốn – nhưng cũng có cái giá phải trả. Nó có thể làm tổn hại lòng tin và khiến người kia cảm thấy họ đang bị thao túng.
In other words, inducing feelings of guilt may work to get your partner to do what you want—but it comes at a cost. It can impair trust and cause the other person to feel that they are being manipulated.
– Oán giận. Resentment
Một trong những lý do khiến hành vi gây cảm giác tội lỗi đầu độc các mối quan hệ là vì chúng có thể đưa đến cảm giác oán giận kéo dài.
One of the reasons why guilt trips can poison relationships is because they can lead to lasting feelings of resentment.
“Gây cảm giác tội lỗi áp đặt trạng thái khó chịu khi người ta cảm thấy có tội, cùng với cảm giác oán giận từ việc cảm thấy mình bị thao túng.” Humeny đề xuất.
“A guilt trip imposes aversive states associated with guilt, along with feelings of resentment from feeling manipulated,” Humeny suggests.1
Chỉ một lần bị ai đó áp dụng chiến thuật này có thể chưa để lại tác động nghiêm trọng lên mối quan hệ. Sử dụng chiến thuật này nhiều lần rồi cũng sẽ khiến bạn cảm thấy cay đắng.
A single occasion of someone using a guilt trip to alter your behavior might not have a serious impact on your relationship. Repeated use of guilt trips can leave you feeling bitter.
Nếu bạn muốn nửa kia lúc nào cũng khiến bạn cảm thấy tội lỗi để rồi phải làm cái bạn không muốn làm, thì sự thân thiết, gần gũi về cảm xúc sẽ giảm đi và sau cùng khiến bạn bắt đầu oán giận bạn đời của mình.
If you feel that your partner is always going to guilt you into something that you don’t want to do, it can decrease intimacy, reduce emotional closeness, and ultimately make you start to resent your partner.
– Phản kháng. Reactance
Nghiên cứu cho rằng khơi gợi cảm giác tội lỗi là một loại kỹ thuật thuyết phục thường thấy. Tuy nhiên, mặc dù tội lỗi có thể khiến mọi người phải làm một hành động nhất định, nhưng nó cũng có thể phản tác dụng.
Research suggests that appeals to guilt are a common type of persuasion technique. However, while guilt can compel people to take certain actions, it can also sometimes backfire.
Tội lỗi ở mức thấp thường thúc đẩy con người ta hành xử theo thông điệp đối phương muốn. Tuy nhiên, tội lỗi mức cao lại thường thất bại vì sự xuất hiện của cái mà các nhà nghiên cứu gọi là “phản kháng tâm lý.”
Low-level guilt tends to motivate people to act on persuasive messages. High levels of guilt, however, often fail due to what researchers call “reactance.”
“Một người ở trong trạng thái phản kháng tâm lý sẽ hành xử làm sao để lấy lại sự tự do của mình (hoặc, ít nhất là cảm giác có tự do), chẳng hạn, bằng cách thực hiện những hành vi ngược lại với những gì họ được yêu cầu làm,” Aurelien Graton và Melody Mailliez giải thích trong một bài báo xuất bản năm 2019 trên tạp chí Khoa học Hành vi.
“An individual in a state of reactance will behave in such a way as to restore his freedom (or, at least, his sense of freedom), for example, by performing behaviors that are contrary to those required,” explain researchers Aurélien Graton and Melody Mailliez in a 2019 article published in the journal Behavioral Sciences.3
Nói cách khác, chiến thuật gây cảm giác tội lỗi có thể phản tác dụng và khiến con người ta hành xử ngược lại với cái ai đó muốn họ làm. Ví dụ, một người cố ý khiến bạn có cảm giác tội lỗi để bạn gọi cho họ nhiều hơn thực sự lại khiến bạn gọi họ ít hơn.
In other words, guilt trips can backfire and lead people to behave opposite how someone else wants them to act. For example, someone guilt-tripping you into calling them more often might actually result in calling them less.
– Sức khỏe kém. Poor Well-being
Cảm thấy tội lỗi quá mức có liên đới với nhiều bệnh lý tâm thần nghiêm trọng, bao gồm lo âu, trầm cảm, và rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Việc trở thành đối tượng mà chiến thuật gây cảm giác tội lỗi nhắm tới có thể góp phần hình thành hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý này.
Feelings of excessive guilt are associated with several mental health conditions, including anxiety, depression, and obsessive-compulsive disorder.4 Being subjected to guilt trips may contribute to the development or worsening of such conditions.
Cảm giác tội lỗi có thể đưa đến nhiều cảm xúc và triệu chứng khó chịu tức thì như lo âu, buồn bã, hối hận, lo lắng, căng cơ và mất ngủ.
Experiencing guilt can also lead to many immediate and unpleasant emotions and symptoms such as anxiety, sadness, regret, worry, muscle tension, and insomnia.4
Dạng thao túng ngầm này đôi lúc cũng có thể góp phần gây mặc cảm tội lỗi, là một niềm tin dai dẳng cho rằng bạn đã (hoặc sẽ) làm điều sai.
This type of covert manipulation may also sometimes contribute to the development of a guilt complex, which is a persistent belief that you have done (or will do) something wrong.
Dần dà, cảm giác tội lỗi có thể đưa đến cảm giác tủi hổ. Tủi hổ có thể ảnh hưởng lên hình ảnh cá nhân, vốn lại góp phần khiến bạn co rụt và cô lập khỏi các mối quan hệ xã hội.
Over time, guilt can lead to feelings of shame. Shame can affect your self-image, which can then contribute to social withdrawal and isolation.5
Cách ứng phó. How to Cope With Guilt Tripping
Có nhiều cách hữu ích giúp bạn ứng phó với chiến thuật gây cảm giác tội lỗi. Một số bước bạn có thể làm:
There are a number of tactics that can be helpful when dealing with a guilt trip. Some steps you can take include:
– Công nhận yêu cầu của đối phương. Hãy để họ biết rằng bạn hiểu điều gì quan trọng với họ. Việc phản hồi bằng sự thấu cảm và cho thấy mình nhìn thấy nhu cầu của họ có thể giúp họ cảm thấy bản thân không bị ngó lơ. Việc công nhận cảm xúc của họ có thể giúp giảm bớt cường độ của các cảm xúc này.
Acknowledge the request. Let them know that you understand that it is important to them. Responding with empathy and showing that you see their needs may help them feel that they are not simply being ignored. Validating their emotions may help lessen the intensity of those feelings. 6
– Chia sẻ cảm xúc của bạn. Hãy giải thích rằng bạn cũng nhìn ra cách họ đang cố khiến bạn cảm thấy tội lỗi để bạn làm theo ý họ muốn. Sau đó nói với họ cảm xúc của bạn khi bị thao túng kiểu này. Hãy đề xuất với họ rằng tương tác theo kiểu này sẽ đưa đến oán giận và việc giao tiếp trực tiếp sẽ hiệu quả hơn.
Share your feelings. Explain that you also see how they are trying to make you feel guilty so that you’ll do what they want. Then tell them how that type of manipulation makes you feel. Suggest that interacting in that way will lead to resentment and that more direct communication forms would be more effective.
– Thiết lập ranh giới. Ranh giới tạo ra những giới hạn cho cái bạn sẽ chấp nhận và không chấp nhận. Ngay cả khi bạn thực sự có đáp ứng yêu cầu của họ đi nữa, thì hãy đảm bảo bạn nói rõ giới hạn của bản thân và giải thích hệ quả của việc vượt quá những giới hạn này. Và hãy đảm bảo bạn tuân thủ những giới hạn này nếu chúng bị xâm phạm.
Set boundaries. Boundaries help set limits on what you will and will not accept.7 Even if you do end up helping them with their request, make sure you clearly articulate your limits and explain the consequences of crossing those boundaries. Then be sure that you enforce those limits if they are crossed.
Một số điều khác bạn có thể làm là bảo vệ lòng tự trọng của bạn và tách mình khỏi họ nếu cần. Bạn sẽ dễ trở thành nạn nhân của chiến thuật này nếu bạn vốn đã cảm thấy bản thân “không ra gì”, vậy nên hãy tìm những chiến lược giúp bạn xây dựng giá trị bản thân.
Other things that you can use include protecting your self-esteem and distancing yourself if needed. You’re more likely to fall for a guilt trip if you already feel poorly about yourself, so find strategies to build up your sense of self-worth.
Nếu đối phương vẫn tiếp tục cố tình thao túng bạn bằng cảm giác tội lỗi, hãy bớt giao tiếp với họ hoặc thậm chí cân nhắc chấm dứt mối quan hệ.
If the other person keeps trying to manipulate you with feelings of guilt, reduce your communication with them or even consider ending the relationship.
Việc bảo vệ sức khỏe bản thân nên là ưu tiên hàng đầu. Người cố thao túng bạn bằng cảm giác tủi hổ và tội lỗi độc hại chẳng hề bận tâm muốn điều gì tốt nhất cho bạn cả.
Protecting your own well-being should be a top priority. A person who tries to manipulate you with toxic feelings of shame and guilt does not have your best interests at heart.
Tìm kiếm hỗ trợ. Getting Help for Guilt
Nếu bạn đang có cảm giác tội lỗi hoặc các triệu chứng liên quan như lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm, hãy trao đổi với chuyên gia y tế hoặc một chuyên gia sức khỏe tâm thần. Họ có thể đề xuất các lựa chọn điều trị như tâm lý trị liệu hoặc thuốc điều trị có thể giúp kiểm soát các triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
If you are experiencing feelings of guilt or related symptoms of anxiety, stress, or depression, talk to your health care provider or a mental health professional. They can recommend treatment options such as psychotherapy or medications that can help manage symptoms and improve the quality of your life.
Bác sĩ hoặc trị liệu viên có thể đề xuất một dạng trị liệu có tên là trị liệu nhận thức – hành vi (CBT), có thể giúp giảm bớt cảm giác tội lỗi không phù hợp. Dạng trị liệu này có thể giúp bạn xác định và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực và méo mó trong nhận thức vốn có thể góp phần gây cảm giác tội lỗi.
Your doctor or therapist may suggest a type of therapy called cognitive-behavioral therapy (CBT), which may help reduce inappropriate guilt feelings.8 This type of therapy can help you identify and change the negative thoughts and cognitive distortions that can contribute to feelings of guilt.
Trị liệu viên cũng sẽ giúp bạn học các nhận ra những dấu hiệu của chiến thuật gây cảm giác tội lỗi – và giúp bạn thực hành các chiến lược ứng phó với dạng thao túng cảm xúc này.
Your therapist can also help you learn to recognize the signs of a guilt trip—and help you practice strategies to cope with this type of emotional manipulation.
Câu hỏi thường gặp. Frequently Asked Questions
Ví dụ về chiến thuật gây cảm giác tội lỗi. What is an example of guilt-tripping?
Một ví dụ về chiến thuật gây cảm giác tội lỗi có thể là bạn của bạn gọi cho bạn và nói, “Mình biết cậu đang bận nên không đi chơi được. Tối nay chắc mình sẽ ở một mình. Mình chỉ nghĩ là vì mình đã giúp cậu có được công việc đó nên cậu đáng ra cũng nên dành chút thời gian cho mình chứ.” Dạng bình luận thế này được tạo ra để gợi nên cảm giác tội lỗi và đề xuất ý kiến cho rằng bạn “nợ” họ theo một cách nào đó.
An example of guilt tripping might be your friend calling you and saying, “I know you are too busy with work to hang out. I’ll just spend the evening by myself. I just thought that since I helped you get that job you would make sure to make a little more time for me.” This type of comment is designed to induce feelings of guilt and bring up the idea that you “owe” them in some way.
Chiến thuật gây cảm giác tội lỗi có độc hại không? Is guilt tripping toxic?
Chiến thuật này được được xây dựng để thao túng người khác bằng cách lợi dụng cảm xúc và cảm giác tội lỗi hoặc trách nhiệm. Đâylà một hành vi độc hại có thể có tác động hủy hoại sức khỏe cũng như các mối quan hệ của một người.
Guilt tripping is often designed to manipulate other people by preying on their emotions and feelings of guilt or responsibility. This can be a form of toxic behavior that can have detrimental effects on a person’s well-being as well as their relationships.
Gây cảm giác tội lỗi có phải là một dạng thao túng tâm lý? Is guilt tripping a form of gaslighting?
Mặc dù cả hai hành vi đều độc hại và mang tính hủy hoại, nhưng chúng hoàn toàn khác nhau. Thao túng tâm trí là một dạng bạo hành tinh thần khi ta chối bỏ hiện thực của một người và khiến họ tự vấn chính sự tồn tại của họ. Gây cảm giác tội lỗi, mặt khác, lại là khiến đối phương cảm thấy tội lỗi để khiến họ thay đổi hành vi.
While both behaviors are destructive and toxic, they differ in key ways. Gaslighting is a type of emotional abuse that involves denying another person’s reality and making them question their own experiences.9 Guilt tripping, on the other hand, is about causing another person to feel guilty in order to get them to change their behavior.
Tham khảo. Sources
Humeny C. A qualitative investigation of a guilt trip. Conference: Institute of Cognitive Science Spring Proceedings.
Overall NC, Girme YU, Lemay EP Jr, Hammond MD. Attachment anxiety and reactions to relationship threat: the benefits and costs of inducing guilt in romantic partners. J Pers Soc Psychol. 2014;106(2):235-56. doi:10.1037/a0034371
Aurélien G, Melody M. A theory of guilt appeals: a review showing the importance of investigating cognitive processes as mediators between emotion and behavior. Behav Sci (Basel). 2019;9(12):117. doi:10.3390/bs9120117
Tilghman-Osborne C, Cole DA, Felton JW. Definition and measurement of guilt: Implications for clinical research and practice. Clin Psychol Rev. 2010;30(5):536-546. doi:10.1016/j.cpr.2010.03.007
Miceli M, Castelfranchi C. Reconsidering the differences between shame and guilt. Eur J Psychol. 2018;14(3):710-733. doi:10.5964/ejop.v14i3.1564
Herr NR, Jones AC, Cohn DM, Weber DM. The impact of validation and invalidation on aggression in individuals with emotion regulation difficulties. Personal Disord. 2015;6(4):310-4. doi:10.1037/per0000129
Cleantis T. Boundaries and self-care. Hazelden Betty Ford Foundation.
Hedman E, Ström P, Stünkel A, Mörtberg E. Shame and guilt in social anxiety disorder: effects of cognitive behavior therapy and association with social anxiety and depressive symptoms. PLoS One. 2013;8(4):e61713. doi:10.1371/journal.pone.0061713
Johnson VE, Nadal KL, Sissoko DRG, King R. “It’s not in your head”: Gaslighting, ‘splaining, victim blaming, and other harmful reactions to microaggressions. Perspect Psychol Sci. 2021;16(5):1024-1036. doi:10.1177/17456916211011963
Nguồn: https://www.verywellmind.com/what-is-a-guilt-trip-5192249
Như Trang.
Exploring Psychology - Khám Phá Tâm Lý Học 