Chúng ta đều có những ngày cảm thấy trống rỗng hoặc bất cần một chút. Bạn có thể thấy mình khó mà phản hồi bằng cảm xúc được, và mọi thứ cảm thấy khá nặng nề, chán chường hoặc chẳng có gì đặc biệt. Cũng không buồn lắm, không chán lắm – chỉ thiếu cái gì đó đủ “wow” mà bình thường vốn có thể giúp bạn cảm thấy có động lực, quan tâm và hứng thú.
We all have those days when we feel a little empty or indifferent. You might find it hard to respond emotionally, and everything just feels kind of heavy, boring, or just plain meh. It’s not quite sadness, not quite boredom—just a lack of the oomph that normally helps you feel motivated, interested, and excited.
Cảm giác trong bạn giờ là vô cảm. Là thiếu hứng thú với nhiều khía cạnh trong đời sống, bao gồm những công việc hằng ngày và các hoạt động xã hội. Mức độ thường khác nhau ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng thường nó là một triệu chứng của nhiều bệnh lý tâm thần khác, bao gồm trầm cảm.
What you’re feeling is apathy. It involves a lack of interest in different aspects of life, including normal daily tasks and social activities. It is often seen in varying degrees in healthy people, but it is also a symptom of a number of different mental health conditions, including depression.
Tổng quan. At a Glance
Vô cảm là cảm giác bình thường, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn nếu nó kéo dài hoặc nghiêm trọng. Nó có thể khiến bạn cảm thấy thờ ơ hoặc thiếu động lực và có thể ảnh hưởng lên cảm xúc, hành vi hoặc vận hành đời sống nói chung. Bạn đang có thể có cảm giác vô cảm nếu bạn mất hứng thú, không có động lực, không có năng lượng và gặp khó khăn trong hoàn thành công việc hằng ngày. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn cảm thấy vô cảm để họ có thể xác định xem liệu tình trạng này có liên đới gì với trầm cảm, lo âu, hoặc tâm thần phân liệt. Điều trị có thể hữu hiệu, bao gồm thuốc điều trị, trị liệu và tự chăm sóc bản thân.
Apathy is a normal feeling, but can be a sign of a more serious problem if it is lasting or severe. It might cause you to feel indifferent or unmotivated and can affect emotions, behaviors, or overall functioning. You might be experiencing apathy if you’ve lost interest, have no motivation, feel unenergetic, and struggle to complete everyday tasks. Talk to your doctor if you are feeling apathetic so they can determine if it might be linked to conditions like depression, anxiety, or schizophrenia. Treatments can help, including medication, therapy, and self-care.
Vô cảm nghĩa là gì (và nó xuất hiện khi nào). What Apathy Means (and When it Happens)
Vô cảm được định hình bằng cảm giác dửng dưng và thiếu cảm xúc. Thuật ngữ này thường được sử dụng để mô tả sự thiếu chăm sóc hoặc quan tâm, nhưng trong bối cảnh sức khỏe tâm thần, sự thiếu hụt quan tâm trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống này thường là một dấu hiệu của một bệnh lý.
Apathy is characterized by feelings of indifference and lack of emotion.1 The term is often used to describe a lack of caring or concern, but in mental health contexts, this loss of interest in different aspects of life events is often a sign of a condition.
Vô cảm là thiếu quan tâm đến những công việc thường ngày và hoạt động xã hội. Người khỏe mạnh sẽ trải qua tình trạng này ở nhiều cấp độ, nhưng nó cũng có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý tâm thần, trong đó có trầm cảm.
Apathy is a lack of interest in normal daily tasks and social activities. Healthy people experience it in varying degrees, but it also can signal several mental health conditions, including depression.
Nguồn gốc của thuật ngữ đến từ một dạng tiền tố “a-” nghĩa là “không có”, và từ “pathos” trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là “cảm xúc, cảm giác, đau khổ.” Vì vậy, apathy ban đầu được dùng để định nghĩa sự tự do không bị đau khổ. Trong khoảng thế kỷ 18, nghĩa của nó đã thay đổi thành tình trạng không có cảm xúc hoặc cảm giác – dửng dưng, đặc biệt là với những vấn đề quan trọng hoặc thu hút.
The origin of the term apathy comes from a form of the prefix a—meaning “without,” and the Greek pathos meaning “emotion, feeling, suffering.” Thus, apathy was originally defined as freedom from suffering. Sometime in the 18th century, the meaning changed to a sense of being without emotion or feeling—indifference, especially to matters that are important or appealing.
Các dạng vô cảm có thể xuất hiện. Different Types of Apathy You Might Experience
Tong một nghiên cứu xuất bản trên tập san PLOS One, các nhà nghiên cứu đã xác định những nhóm phụ khác nhau của vô cảm:
In a 2019 study published in the journal PLOS One, researchers identified and described distinct subtypes of apathy:2
– Vô cảm cảm xúc, định hình bởi sự thiếu vắng cả cảm xúc tiêu cực và tích cực. Emotional apathy, characterized by a lack of both positive and negative emotions
– Vô cảm hành vi, định hình bởi thiếu vắng hành vi tự chủ động. Behavioral apathy, characterized by a lack of self-initiated behaviors
– Vô cảm chung, định hình bởi động lực kém, phản hồi cảm xúc kém, và thiếu gắn kết xã hội. General apathy, characterized by less motivation, poor emotional responses, and lack of social engagement
Nghiên cứu cho rằng vô cảm và không niềm vui có liên hệ mật thiết, người có mức vô cảm cao cũng ghi nhận thiếu niềm vui hơn.
Research suggests that apathy and anhedonia (lack of pleasure) are closely linked, with people experiencing higher levels of apathy also reporting more anhedonia.
Hai dạng vô cảm mà mọi người có thể gặp phải là: Two other forms of apathy that people may experience are:
– Vô cảm người ngoài cuộc. Bystander Apathy
Dạng này có liên quan đến hiệu ứng người ngoài cuộc, một hiện tượng khi con người ta chứng kiến ai đó cần giúp đỡ, nhưng lại chẳng làm gì để can thiệp hoặc cung cấp hỗ trợ. Có nhiều lý do tại sao con người ta lại không hành động trong những tình huống này, bao gồm sự dửng dưng hoặc vô cảm với tình cảnh của người khác.
This is related to the bystander effect, a phenomenon in which people witness someone else in need of help, but do nothing to intervene or offer assistance. There are many reasons why people may not take action in these situations, including indifference or apathy to the other person’s plight.
– Cạn kiệt lòng trắc ẩn. Compassion Fatigue
Con người ta thường bắt đầu bằng sự quan tâm sâu sắc về một thứ gì đó, chỉ để rồi phát hiện ra bản thân đã đuối và kiệt sức khi mọi thứ vượt qua tầm kiểm soát. Đây là cái mà chuyên gia gọi là cạn kiệt lòng trắc ẩn.
People often start out caring deeply about something, only to find themselves burned out and exhausted when things become too much. This is what experts call compassion fatigue.
Tình trạng này xảy ra bởi bạn thực sự có quan tâm – đôi khi là quan tâm quá nhiều. Khi bạn thấy mình liên tục đắm chìm trong mối bận tâm về người khác, cả cuộc sống của bạn bị nó chiếm lấy. Bạn không có nguồn lực tinh thần hoặc thể chất để liên tục đầu tư cùng một mức năng lượng để duy trì mức độ quan tâm như cũ.
It happens because you do care—sometimes too much. When you find yourself constantly immersed in that concern, it starts to take over your whole life. You don’t have the emotional or physical resources to keep investing the same energy into maintaining that same level of concern.
Mặc dù ban đầu bạn thực sự có quan tâm, nhưng liên tục như thế này có thể khiến cả tinh thần và thể chất bạn choáng ngợp, làm giảm năng lực cảm thấy lòng trắc ẩn hoặc thấu cảm dành cho người khác.
While you cared initially, constant exposure can overwhelm you physically and emotionally, decreasing your ability to feel compassion or empathy for others.
Triệu chứng. Symptoms of Apathy
Một số dấu hiệu của vô cảm. Some signs of apathy include:
– Khó hoàn thành công việc hằng ngày. Difficulty completing everyday tasks
– Cảm giác dửng dưng. Feelings of indifference
– Thiếu cảm xúc. Lack of emotion
– Thiếu hứng thú quan tâm với nhiều hoạt động. Lack of interest in activities
– Thiếu động lực để hoàn thành mục tiêu. Lack of motivation to accomplish goals
– Mức năng lượng thấp. Low energy levels
– Giảm tham gia vào các hoạt động. Reduced participation in activities
– Không cảm xúc trước cả các sự kiện tích cực và tiêu cực. Unemotional in response to both positive and negative events
Vô cảm có thể thường là triệu chứng của trầm cảm, nhưng cả hai phạm trù này không phải là một. Nhóm rối loạn trầm cảm được phân loại trong Cẩm nang Số liệu và chẩn đoán các Rối loạn tâm thần bản 5 có hiệu chỉnh (DSM-5-TR) và có tiêu chuẩn chẩn đoán và triệu chứng cụ thể. Apathy may often be a symptom of depression, but the two are not the same thing. Depressive disorders are categorized in the “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision” (DSM-5-TR) and have specific diagnostic criteria and symptoms.
Các triệu chứng liên quan. Related Symptoms
Bạn có thể tự nhiên bị vô cảm, nhưng nó thường đi kèm với những triệu chứng khác của trầm cảm, bao gồm thiếu niềm vui và hay mệt mỏi.
You might experience apathy on its own, but it often comes along with other symptoms of depression, including anhedonia and lethargy.2
– Thiếu niềm vui: Gốc của từ anhedonia là tiền tố “an-“, nghĩa là “không có”, và từ “hedone” trong tiếng Hy Lạp, nghĩa là “khoái cảm”. Vì vậy, từ này có nghĩa là trạng thái không tận hưởng những thứ bình thường bạn vẫn thích. Tương tự như vô cảm, nhưng vô cảm hàm ý rộng hơn thiếu niềm vui.
Anhedonia: The root words of anhedonia are the prefix an-, meaning “without,” and the Greek hedone, meaning “pleasure.” Thus, it means being in a state where you don’t enjoy things you usually like to do. It is similar in some ways to apathy, but apathy is broader in scope than anhedonia.
– Uể oải: Uể oải có thể là trạng thái của cơ thể, tâm trí hoặc cả hai. Dù có là gì thì thành tố cốt lõi của nó là sự chậm chạp và trì trệ. Chóng mặt, mệt mỏi, nhọc người có thể là những mặt khác của sự uể oải.
Lethargy: Lethargy can be a state of body or mind or both. In both cases, the core component is slowness or sluggishness. Being unusually drowsy, tired, or fatigued can be aspects of lethargy.
Nguyên nhân. What Causes Apathy?
Hầu hết mọi người ít nhiều cũng từng có lúc vô cảm. Chỉ khi vô cảm kéo dài dai dẳng và ảnh hưởng lên nhiều khía cạnh của đời sống thì nó mới trở thành vấn đề đáng kể.
Most people experience feelings of apathy from time to time. It is when this apathy is persistent and affects many different areas of life that it becomes a significant problem.
Một số bệnh lý khác có thể gây vô cảm: <emSome different conditions that may cause apathy include:
– Bệnh Alzheimer. Alzheimer’s disease
– Lo âu. Anxiety
– Trầm cảm. Depression
– Sa sút trí tuệ tiền đình thái dương. Fronto-temporal dementia3
– Bệnh Parkinson. Parkinson’s disease
– Tâm thần phân liệt. Schizophrenia
– Đột quỵ. Stroke
Khi vô cảm mãn tính và nghiêm trọng, nó có thể ảnh hưởng lên nhiều khía cạnh của đời sống. Có thể khiến bạn khó thể hiện tốt ở chỗ làm, tổn hại các mối quan hệ xã hội, và thậm chí khiến bạn khó thực hiện những công việc tự chăm sóc bản thân hàng ngày.
When apathy is chronic and severe, it can interfere with many different areas of life. It can make it hard to perform well at work, disrupt social relationships, and even make it difficult to do basic daily self-care tasks.
Nghiên cứu cho rằng vô cảm là phổ biến, một số ước tính cho rằng nó ảnh hưởng đến hơn 31.9% người Hoa Kỳ trưởng thành.
Research suggests that apathy is common, by some estimates affecting more than 31.9% of American adults.4
Chẩn đoán thế nào? How Is Apathy Diagnosed?
Bác sĩ sẽ hỏi các câu hỏi về cảm giác của bạn, hành vi của bạn, và cách bạn vận hành đời sống hiện tại của bạn. Chuyên gia y tế cũng sẽ hỏi bạn về:
Your doctor will ask questions about how you are feeling, your behaviors, and how you are functioning in different areas of your life. Your healthcare provider will also ask you questions about:
– Bất kỳ sự sụt giảm hay thiếu động lực nào. Any decreases or lack of motivation
– Bất kỳ thay đổi nào trong suy nghĩ, tâm trạng và hành vi. Any changes in thoughts, moods, or behaviors
– Cách những thay đổi này ảnh hưởng lên chất lượng đời sống của bạn. How these changes are affecting your quality of life
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện kiểm tra cơ thể hoặc yêu cầu xét nghiệm để loại trừ các bệnh lý y khoa có thể góp phần gây ra các triệu chứng.
In some cases, your doctor may also perform a physical exam or order lab tests to rule out other medical conditions that might be contributing to your symptoms.
Bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể chẩn đoán bạn mắc một bệnh lý tâm thần tiềm ẩn gây ra các triệu chứng này. Mặc dù không phải là chẩn đoán chính thức trong DSM-5-TR nhưng một số chuyên gia phản biện rằng một loạt các triệu chứng có tên “hội chứng vô cảm” có thể xuất hiện trong nhiều rối loạn tâm thần kinh.
Your doctor or mental health professional may diagnose you with an underlying mental health condition that is causing your symptoms. While it is not a formally recognized disorder recognized in the DSM-5-TR, some experts argue that a set of symptoms called “apathy syndrome” may present in a variety of neuropsychiatric disorders.4
Điều trị vô cảm. Treatment for Apathy
Điều trị vô cảm còn tùy thuộc vào nguyên nhân ẩn giấu đằng sau. Con người ta có thể kiểm soát cảm giác vô cảm chung chung bằng thay đổi lối sống và tự chăm sóc bản thân, nhưng các triệu chứng gây ra bởi các bệnh lý sức khỏe hoặc tâm thần thì cần phải được xử lý bởi chuyên gia y tế.
Treatments for apathy depend on the underlying causes. People may be able to manage general feelings of apathy through lifestyle changes and self-care, but symptoms caused by underlying medical or psychiatric conditions need to be addressed by your healthcare provider.
Với nhiều bệnh lý, điều trị vô cảm có thể cần đến thuốc, tâm lý trị liệu hoặc kết hợp cả hai.
For many conditions, treatment for apathy may involve medication, psychotherapy, or a combination of the two.
Với trường hợp vô cảm gây ra bởi các rối loạn thoái hóa thần kinh cấp tiến, bác sĩ có thể kê toa thuốc để xử lý các triệu chứng này.
For apathy caused by progressive neurodegenerative disorders, your doctor may prescribe medications to try and address these symptoms.
Thuốc điều trị. Medications
Ví dụ về thuốc điều trị có thể được sử dụng để điều trị các bệnh lý có triệu chứng vô cảm bao gồm: Examples of medications that may be used to treat conditions that feature apathy as a symptom include:
– Thuốc chống trầm cảm. Antidepressants
– Thuốc chống loạn thần. Antipsychotics
– Thuốc kích thích. Stimulants
– Tâm lý trị liệu. Psychotherapy
Bác sĩ có thể khuyến nghị tâm lý trị liệu khi vô cảm có liên đới với một bệnh lý như trầm cảm hoặc lo âu. Trị liệu nhận thức – hành vi (CBT) là một phương pháp giúp xử lý những suy nghĩ ẩn sâu và hành vi có thể góp phần gây cảm giác dửng dưng và động lực kém.
Your doctor may also recommend psychotherapy when apathy is related to a condition such as depression or anxiety. Cognitive behavioral therapy (CBT) is one approach that addresses the underlying thoughts and behaviors that may contribute to feelings of indifference and poor motivation.
Ứng phó với vô cảm. Coping With Apathy
Có một số bước tự lực bạn có thể thực hiện có thể giúp bạn vượt qua cảm giác vô cảm: There are also some self-help steps you can take that may help you overcome feelings of apathy:
– Thiết lập mục tiêu nhỏ. Đảm đương quá nhiều rồi không thể hoàn thành có thể khiến bạn có cảm giác bị thất bại và không còn động lực. Thay vào đó, hãy tập trung hoàn thành những nhiệm vụ nhỏ và dễ kiểm soát hơn.
Set small goals. Taking on too much and then failing to finish tasks can leave you feeling defeated and unmotivated. Instead, focus on accomplishing smaller tasks that are more manageable.
– Chia nhỏ các dự án lớn thành từng bước nhỏ. Bạn sẽ dễ cảm thấy ngợp hơn khi phải đối mặt với một dự án lớn. Bằng cách xử lý từng phần nhỏ của dự án đó mỗi ngày, bạn có thể tiến dần đến mục tiêu ngay cả khi bạn đang cảm thấy bị vô cảm.
Break up large projects into small steps. It’s easy to feel overwhelmed when you are faced with a big project. By tackling just a small part of the project each day, you can make progress toward a goal even if you are struggling with feelings of apathy.
– Để ý những yếu tố châm ngòi. Hãy để ý xem có một số tình huống hoặc yếu tố châm ngòi nhất định khiến bạn cảm thấy vô cảm không. Việc loại bỏ những chướng ngại đang khiến bạn cảm thấy không có động lực có thể giúp bạn cảm thấy ổn hơn để tìm ra cảm hứng.
Watch for triggers. Notice if some certain situations or stressors leave you feeling apathetic. Removing the obstacles that are making you feel unmotivated can help you feel better able to find inspiration.
– Thay đổi nếp sống. Đôi khi, bị mắc kẹt trong môt lối mòn cũng có thể đưa đến vô cảm. Chính cảm giác lờ đờ mỗi ngày bắt đầu khiến bạn mệt mỏi. Hãy tìm cách phá vỡ nề nếp thường ngày. Ngay cả khi chỉ là những thay đổi nhỏ.
Change your routine. Sometimes, being stuck in a rut can lead to feelings of apathy. It’s that blah feeling you get when the daily grind starts to wear you down. Look for ways to break out of your regular routine, even if these changes are relatively small.
– Cuối cùng, đừng ngại nhờ người khác hỗ trợ. Sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè có thể giúp bạn khi cảm thấy không có động lực, và sự hỗ trợ của họ có thể giúp bạn thắp lên sự quan tâm hứng thú.
Finally, don’t be afraid to ask for help. Supportive friends and family can help you when you are feeling unmotivated, and having their support may help spark your interest.
Việc tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần cũng có thể giúp bạn tìm ra hướng điều trị phù hợp và có hiệu quả với bạn.
Reaching out to your doctor or a mental health professional can also help you find a treatment approach that will work for you.
Điều cần nhớ. Takeaways
Hầu hết con người chúng ta đều đã từng có cảm giác vô cảm. Nó có thể xảy ra khi ta phải đương đầu với cảm giác kiệt sức và choáng ngợp. Trong những lúc thế này, hãy lùi lại, nghỉ ngơi một chút và chăm sóc cho bản thân để có được sự nhẹ nhõm cần thiết để bạn tìm thấy động lực và năng lượng một lần nữa.
Most people experience apathy from time to time. It can happen when we are struggling with feeling exhausted and overwhelmed. In these cases, stepping back, taking a break, and caring for yourself can give you the relief you need to find your motivation and energy once more.
Nhưng nếu vô cảm trở nặng và kéo dài, nó có thể có liên đới với một vấn đề sâu hơn như trầm cảm hoặc một bệnh lý thoái hóa thần kinh. Nếu vô cảm khiến bạn khó vận hành và ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của bạn, hãy trao đổi với bác sĩ. Họ có thể giúp tìm ra vấn đề và khuyến nghị hình thức điều trị có thể có hiệu quả.
But if your apathy is more severe and lasting, it may be connected to a deeper problem like depression or a neurodegenerative condition. If apathy is making it hard for you to function and affecting your life negatively, talk to your doctor. They can help figure out what’s wrong and recommend treatments that can help.
Tham khảo. Sources
American Psychological Association. Apathy.
Ang YS, Lockwood P, Apps MA, Muhammed K, Husain M. Distinct subtypes of apathy revealed by the apathy motivation index. PLoS ONE. 2017;12(1):e0169938. doi:10.1371/journal.pone.0169938
Chase TN. Apathy in neuropsychiatric disease: Diagnosis, pathophysiology, and treatment. Neurotox Res. 2011;19(2):266-78. doi:10.1007/s12640-010-9196-9
Fahed M, Steffens DC. Apathy: Neurobiology, assessment and treatment. Clin Psychopharmacol Neurosci. 2021;19(2):181-189. doi:10.9758/cpn.2021.19.2.181
By Marcia Purse
Nguồn: https://www.verywellmind.com/apathy-lethargy-and-anhedonia-379832
Như Trang.
Exploring Psychology - Khám Phá Tâm Lý Học 