Chúng ta đều có ít nhất một người trong đời có thể khiến ta vô cùng phiền muộn. Bạn biết người đó là một chuyên gia cực giỏi trong việc tỏ ra đáng thương, và thay vì ủng hộ những quyết định của chúng ta, họ khiến ta cảm thấy tồi tệ vì đã ưu tiên cho nhu cầu của chính mình trước.
We all have that one person in our lives who pushes all our buttons. You know the one—they’re an expert at guilt trips, and instead of supporting our choices, they make us feel bad for putting our own needs first.
Có thể là cha mẹ, bạn đời, bạn bè hoặc đồng nghiệp – bất cứ người nào sử dụng cảm xúc của ta để chống lại chính chúng ta, nhằm khiến ta làm thứ họ muốn, ngay cả khi điều đó không phải điều tốt nhất cho chúng ta.
It could be a parent, partner, friend, or colleague—anyone who uses our emotions against us to get us to do what they want, even if it’s not the best thing for us.1
Dạng hành vi này còn được gọi là hăm dọa cảm xúc. Là một dạng ngược đãi tinh thần, hăm dọa cảm xúc là một kỹ thuật thao túng mà con người ta sử dụng để khẳng định quyền lực và kiểm soát trong các mối quan hệ, theo Ashley Pena, nhân viên công tác xã hội, Giám đốc điều hành Mission Connection.
This type of behavior is known as emotional blackmail. A form of emotional abuse, emotional blackmail is a manipulation technique people use to assert power and control in relationships, says Ashley Peña, LCSW, Executive Director at Mission Connection.
Tổng quan. At a Glance
Dù là cha mẹ hay kiểm soát, ông chủ hay đòi hỏi, bạn đời hay thao túng, hoặc một người bạn khó chiều, thì việc ứng phó với tình trạng hăm dọa cảm xúc có thể khiến đầu óc bạn cực kỳ căng thẳng. Một người hăm dọa cảm xúc bạn có thể đang cố gắng mặc kệ, thao túng, khiến bạn cảm thấy tội lỗi, xấu hổ hoặc đe dọa buộc bạn phải làm điều họ muốn bạn làm.
Whether it’s a controlling parent, a demanding boss, a manipulative partner, or a difficult friend, dealing with emotional blackmail can be nerve-wracking. Someone who is emotionally blackmailing you may try to stonewall, manipulate, guilt, shame, or threaten you into doing what they want you to do.
Tuy nhiên, bạn cần nhận ra hành vi độc hại này và từng bước xử lý nó. Việc đặt ra những ranh giới lành mạnh và tuân thủ theo chính là chìa khóa giúp bảo vệ bản thân và duy trì các mối quan hệ lành mạnh.
However, it’s important to recognize this toxic behavior and take steps to address it. Setting healthy boundaries and sticking to them is key to protecting yourself and maintaining healthy relationships.
Dấu hiệu nhận biết. Recognizing Emotional Blackmail
Hăm dọa hay tống tiền cảm xúc có thể tồn tại dưới nhiều dạng thưc. Dưới đây là một số chiến thuật hăm dọa cảm xúc bạn cần để ý.
Emotional blackmail can take many forms. Here are some of the different emotional blackmail tactics to watch out for.
Chẳng nói chẳng rằng hay chiến tranh lạnh. Silent Treatment
Đối phương có thể mặc kệ bạn, và không nói không rằng gì với bạn khi bạn không làm cái họ muốn. Đây là một chiến thuật giao tiếp kiểu hung hăng thụ động mà nhiều người sử dụng để được là người kèo trên.
The person might stonewall you and give you the silent treatment when you don’t do what they want.2 This is a passive-aggressive communication tactic that people use to gain the upper-hand.
Ví dụ, đối phương có thể ngưng nói chuyện với bạn hoặc trả lời cuộc gọi hay tin nhắn của bạn. Mặc dù nghe cũng không có gì to tát lắm, nhưng nó có thể khiến bạn khó chịu cực kỳ khi đối phương là người quan trọng với bạn.
For example, the person may stop talking to you or responding to your calls and texts. Although it doesn’t sound like such a big deal, it can be incredibly frustrating when it’s someone important to you.
– Gây cảm giác tội lỗi. Guilt Trips
Đối phương có thể gây cảm giác tội lỗi lớn lên bạn, khiến bạn cảm thấy tồi tệ vì đã ưu tiên cho mong muốn và nhu cần của bản thân trước của họ. Họ có thể khiến bạn cảm thấy mắc nợ họ, ngay cả khi đó không phải sự thật.
The person may lay on a big, fat guilt trip, making you feel bad about prioritizing your own wants or needs above theirs. They may make you feel indebted to them, even if that’s not necessarily the case.
Ví dụ, cha mẹ hay thành viên trong gia đình không ủng hộ những lựa chọn của bạn trong cuộc sống có thể nói mấy câu như: “Sau tất cả những gì cả nhà làm cho em, đây là cách em báo đáp à?”
For example, a parent or family member who doesn’t approve of your life choices may say something along the lines of: “After everything we’ve done for you, this is how you repay us?”
Chiến thuật này dựa trên mong muốn làm người khác vui của chúng ta. Những người hay thấu cảm có thể đặc biệt dễ có cảm giác tội lỗi.
This tactic plays on our desire to please others. Those of us who are empaths may be particularly susceptible to guilt trips.
– Thao túng. Manipulation
Hăm dọa cảm xúc có thể khá độc hại, đặc biệt là khi nó bước vào “địa hạt” của sự thao túng. Ví dụ, đối phương có thể sắm vai nạn nhân trong một tình huống nhất định, trông như kiểu họ đang chịu ấm ức vì một điều gì đó bạn đã làm, ngay cả khi thực tế hoàn toàn không phải vậy.
Emotional blackmail can be pretty toxic, especially when it enters the realm of manipulation. The person may, for example, play the victim card in a given situation, making it seem like they’re suffering because of something you did, even when that is clearly not the case.
Ví dụ, một người đồng nghiệp nói với bạn, “Tôi không thể tin là anh không làm thay tôi ca này. Giờ tôi sẽ phải làm trễ, và đó là lỗi của anh.”
For example, a co-worker might say, “I can’t believe you won’t cover my shift. Now I’ll have to work late, and it’s all your fault.”
– Làm quá. Exaggeration
Đối phương có thể phóng đại vấn đề của mình và cố khiến bạn cảm thấy có trách nhiệm với rắc rối của họ, để từ đó khiến bạn làm điều họ muốn.
The person might magnify their problems and try to make you feel responsible for their troubles, in order to get you to do what they want.
Ví dụ, Pena giải thích rằng cha mẹ có thể nói mấy câu như: “Nếu con còn làm như vậy nữa thì con sẽ là lý do mẹ mất việc và rồi nhà mình sẽ chẳng còn gì.”
For example, Peña explains that a parent might say something like: “If you do that again, you’re going to be the reason why I lose my job and then we will have nothing.”
– Làm bẽ mặt. Shaming
Đối phương có thể phê bình bạn về một điều gì đó trước mặt mọi người để khiến bạn áp lực phải làm theo những gì họ muốn.
The person might call you out about something in front of others to pressure you into doing what they want.
Ví dụ, nếu bạn có phạm một lỗi nhỏ trong một bản ghi nhớ, một đòng nghiệp có thể làm lớn chuyện lên trong một buổi họp nhóm và dùng nó để hạ bệ ý tưởng của bạn.
For example, if you made a small mistake in a memo, a colleague might make a big deal about it in a team meeting and use it to discredit your ideas.
– Đe dọa và ra tối hậu thư. Threat and Ultimatums
Đối phương có thể đe dọa bạn hoặc ra tối hậu thư nếu bạn không làm cái họ muốn. Bạn có thể cảm thấy mình chẳng có chọn lựa nào ngoài việc làm cái họ muốn.
The person may threaten you or issue ultimatums if you don’t do what they want. You might feel like you have no choice but to do as they ask.
Theo Pena, đây là những hành vi đe dọa bạn cần để ý: According to Peña, these are some threatening behaviors to watch out for:
– Dọa trừng phạt để kiểm soát bạn. Threatening punishment in effort to control you
– Dọa tổn thương chính họ hoặc tuyên bố họ không thể sống mà không có bạn. Threatening to hurt themselves or claiming they will be unable to function without you
– Đe dọa bạn sẽ phải đối mặt với hậu quả nếu họ chẳng may gặp chuyện. Threatening to make you face the consequences of their misfortunes
Ví dụ, nếu bạn muốn rời bỏ cuộc hôn nhân, người bạn đời có thể hăm dọa tinh thần bạn khiến bạn phải ở lại bằng cách nói: “Nếu em rời bỏ anh, anh sẽ chắc chắn giành nuôi con, em rồi sẽ ở một mình.” Hoặc, họ thậm chí có thể nói “Em không thể rời bỏ anh, anh không thể sống thiếu em dù chỉ một ngày.”
For instance, if you want to leave your marriage, your spouse may emotionally blackmail you into staying by saying: “If you leave me, I’ll make sure I get the kids, then you’ll be all alone.” Or, they might even say something like “You can’t leave me, I won’t survive a day without you.”
Kiểu hăm dọa tinh thần hiệu quả thường dựa trên những nỗi sợ lớn nhất của chúng ta – người hăm dọa thường biết đâu là nơi ta dễ tổn thương nhất.
Effective emotional blackmail often plays on some of our biggest fears—the blackmailer often knows where we are most vulnerable.
Tác động của hăm dọa cảm xúc. The Impact of Emotional Blackmail
Nghiên cứu cho thấy rằng hăm dọa cảm xúc có thể cũng gây nguy hại tương tự như ngược đãi thể chất vì nó có thể để lại vết sẹo lên tinh thần và cảm xúc.
Research shows us that emotional blackmail can be just as harmful as physical abuse because it can be mentally and emotionally scarring.3
Trong các mối quan hệ, hăm dọa cảm xúc là một dạng ngược đãi có thể khiến ta liên tục sống trong trạng thái tội lỗi và sợ hãi, đưa đến trầm cảm, lo âu, lòng tự trọng thấp, thiếu bản dạng và tính nhất quán, và khó khăn trong kết nối với người khác, Pena giải thích.
In relationships, emotional blackmail is a form of abuse that can cause us to live in a constant state of guilt and fear, leading to depression, anxiety, low self-esteem, lack of identity and integrity, and difficulty connecting with other people, Peña explains.
Ở chỗ làm,hăm dọa cảm xúc có thể khiến ta nhượng bộ những yêu cầu vô lý và ảnh hưởng nghiêm trọng lên sức khỏe thế chất và tinh thần của chúng ta.
In the workplace, emotional blackmail can cause us to give in to unreasonable demands and severely compromise our mental and physical well-being.4
Hăm dọa cảm xúc trẻ em có thể ảnh hưởng lên sự phát triển các niềm tin cốt lõi, từ đó ảnh hưởng tiêu cực lên các mối quan hệ và sự nghiệp sau này lúc trưởng thành, Pena nói thêm.
Emotionally blackmailing children can affect the development of their core beliefs in a way that negatively impacts their relationships and careers in adulthood, Peña adds.
Cách xử lý. Addressing Emotional Blackmail
Dưới đây là một số chiến lược có thể giúp bạn xử lý tình trạng hăm dọa cảm xúc:
These are some strategies that can help you address emotional blackmail:
– Tìm ra các “dấu hiệu đỏ”: Bước đầu tiên là nhận ra hành vi có vấn đề và các dấu hiệu “đỏ”. Nếu bạn thấy một điều gì đó có vẻ không mang lại lợi ích tốt nhất cho bạn, thì có lẽ bạn đã đúng.
Spot the red flags: The first step is to recognize problematic behavior and red flags. If it doesn’t seem like something is in your best interests, it probably isn’t.
– Bình tĩnh: Mặc dù sẽ khá khó khăn cho bạn khi phải đối mặt với kẻ hăm dọa cảm xúc, nhưng việc giữ bình tĩnh có thể giúp bạn kiểm soát tình huống. Phản ứng bằng cảm xúc chỉ khiến họ có được cái họ muốn.
Stay cool: Although it can be difficult when you’re facing down an emotional blackmailer, keeping your cool can help you stay in control of the situation. Reacting emotionally just gives them what they want.
– Hãy nhớ rằng bạn kiểm soát chọn lựa của mình: Hãy nhắc nhở bản thân rằng bạn không chịu trách nhiệm cho vấn đề của người khác. Bạn có quyền đưa ra lựa chọn tốt nhất cho bản thân, mà không cảm thấy tội lỗi về nó. Đừng để cảm giác tội lỗi hoặc nỗi sợ lèo lái quyết định của bạn.
Remember that you’re in control of your choices: Remind yourself that you’re not responsible for someone else’s problems. You have the right to make the choices that are best for you, without feeling guilty about it. Don’t let guilt or fear drive your decisions.
– Chia sẻ góc nhìn của mình một cách trung lập: Dùng câu “tôi cảm thấy” để chia sẻ cảm xúc và nhu cầu của bản thân mà không cần chỉ trỏ. Ví dụ, thay vì nói “Anh đang làm em cảm thấy tội lỗi,” thử nói “Em cảm thấy không thoải mái khi anh sử dụng cảm giác tội lỗi để đạt được ý muốn của mình.”
Share your perspective neutrally: Use “I feel” statements to share your feelings and needs without pointing fingers. For example, instead of saying “You’re making me feel guilty,” try “I feel uncomfortable when you use guilt to get your way.”
– Biết được khi nào phải bỏ đi: Hãy hỏi bản thân liệu mối quan hệ này có lành mạnh không. Nếu nó gây tổn hại lên sức khỏe thế chất và tinh thần của bạn, thì có lẽ là không. Bạn cần nhận ra thời điểm cần phải rời bỏ một mối quan hệ độc hại.
Know when to walk away: Ask yourself whether the relationship is healthy. If it’s taking a toll on your mental and emotional well-being, it may not be. It’s important to recognize when it’s time to walk away from a toxic relationship.
– Giới hạn tiếp xúc với đối phương: Đôi khi, tạo ra khoảng cách tinh thần hoặc thể chất là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân bạn. Bạn có thể khóa họ trên mạng xã hội, nếu họ sử dụng các nền tảng số để thao túng bạn.
Limit your exposure to the person: Sometimes, creating physical or emotional distance is the best way to protect yourself. You can also block them on social media, if they’re using digital platforms to manipulate you.
– Tìm một bờ vai để dựa vào: Hãy trao đổi với bạn bè thân thiết hoặc gia đình về những gì đang diễn ra. Họ có thể đưa ra lời khuyên và hỗ trợ tinh thần, vốn có thể cực kỳ hữu ích khi bạn phải ứng phó với tình trạng thao túng cảm xúc.
Find a shoulder to lean on: Talk to a trusted friend or family member about what’s going on. They can provide advice and emotional support, which can be incredibly helpful when you’re dealing with emotional manipulation.
– Tìm kiếm hỗ trợ: Định vị ngược đãi cảm xúc có thể cực kỳ khó khăn, vậy nên bạn có thể tìm kiếm hỗ trợ từ một chuyên gia sức khỏe tâm thần, Pena nói.
Seek support: Navigating emotional abuse can be extremely challenging, so it can be helpful to seek the support of a mental healthcare professional, says Peña.
– Ưu tiên chăm sóc chính mình: Tự chăm lo cho bản thân chính là mấu chốt. Dù là tới phòng tập, nghỉ ngơi, dành thời gian bên gia đình hay nấu món ăn bạn yêu thích, hãy làm điều bạn cần làm để chăm sóc bản thân.
Prioritize self-care: Self-care is key. Whether it’s hitting the gym, taking some downtime, spending time with the fam, or cooking your favorite meal, do what you need to do to take care of yourself.
Ngược đãi tinh thần có thể dẫn đến ngược đãi thể chất, vì vậy, việc duy trì an toàn cho bản thân là cực kỳ quan trọng, theo Pena.
Emotional abuse can lead to physical abuse, therefore, maintaining your physical safety is critical, says Peña.
Thiết lập ranh giới. Establishing Boundaries
Có một số gợi ý có thể giúp bạn đặt ra ranh giới để bảo vệ bản thân khỏi một người đang sử dụng chiến thuật hăm dọa cảm xúc:
These are some tips that can help you set boundaries to protect yourself against someone who uses emotional blackmail:
– Xác định ranh giới: Điều đầu tiên, bạn cần biết được ranh giới của mình. Hãy dành thời gian chiêm nghiệm những cái bạn cảm thấy thoải mái và những cái vượt quá khỏi giới hạn của bạn.
Identify your boundaries: First things first, you need to know what your boundaries are. Take some time to reflect on what you’re comfortable with and what crosses the line for you.
– Khẳng định bản thân: Sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, chính xác, và quyết đoán để thể hiện giới hạn của mình, Ví dụ, bạn có thể nói, “Tôi không chấp nhận việc anh khiến tôi cảm thấy tội lỗi và tôi sẽ không nhượng bộ điều đó.”
Assert yourself: Use clear, concise, and assertive language to express your limits. For example, you can say, “I don’t appreciate when you guilt-trip me and I won’t give in to it.”
– Nói rõ hậu quả: Để đối phương biết hậu quả của việc đi quá giới hạn. Ví dụ, bạn có thể nói “Nếu anh tiếp tục cố thao túng tôi, tôi sẽ rời khỏi cuộc nói chuyện này.”
Lay out the consequences: Let the person know the consequences of crossing your boundaries. For instance, you could say “If you continue to try to manipulate me, I will walk away from this conversation.”
– Kiên định: Một khi đã đặt ra ranh giới, bạn cần cho đối phương thấy đó là cái bạn thực sự muốn bằng cách kiên định với chúng. Đừng dao động hoặc thỏa hiệp khi họ thách thức bạn.
Stick to your guns: Once you’ve set your boundaries, it’s important to show the person you mean business by sticking to them. Don’t waver or compromise when they test you.
Kết luận. Conclusion
Chúng ta đều biết hăm dọa cảm xúc có thể gây choáng ngợp và căng thẳng. Tuy nhiên, bạn cần đứng lên vì bản thân và thiết lập ranh giới để đối phương không thể thao túng bạn nữa.
We know that emotional blackmail can be stressful and overwhelming. However, it’s important to stand up for yourself and set boundaries so that the person can’t manipulate you anymore.
Hãy nhớ rằng bạn chịu trách nhiệm cho đời sống và quyết định của bản thân, và không ai có thể hù dọa bạn hoặc khiến bạn cảm thấy tội lỗi để ép bạn làm cái bạn không muốn làm. Mặc dù việc bỏ đi khỏi một tình huống độc hại là khá khó khăn, nhưng người thân và các chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể là nguồn hỗ trợ và sức mạnh bạn có thể dựa vào trong suốt quá trình này.
Remember that you’re in charge of your life and your decisions, and no one can scare you or guilt you into doing something you don’t want to do. Although it can be difficult to walk away from a toxic situation, loved ones and mental health professionals can be a source of support and strength to rely on during this process.
Tham khảo. Sources
Ding C, Zhang J, Yang D. A pathway to psychological difficulty: perceived chronic social adversity and its symptomatic reactions. Front Psychol. 2018;9:615. doi:10.3389/fpsyg.2018.00615
Mukhtar S. Public health aspects of domestic/intimate partner violence abuse and trauma (DIVAT) during COVID-19 quarantine: imbalanced power dynamic and sexual, emotional, and psychological abuse. Asia Pac J Public Health. 2023;35(4):301-303. doi:10.1177/10105395231164439
Al-Kreimeen RA, Alghafary NA, Samawi FS. The association of emotional blackmail and adjustment to college life among warned female students at Al-Balqa University. Health Psychol Res. 2022;10(3):34109. doi:10.52965/001c.34109
Lo WY, Lin YK, Lin CY, Lee HM. Invisible erosion of human capital: the impact of emotional blackmail and emotional intelligence on nurses’ job satisfaction and turnover intention. Behav Sci (Basel). 2022;13(1):37. doi:10.3390/bs13010037
Nguồn: https://www.verywellmind.com/emotional-blackmail-7974647
Như Trang.