Con người ta bắt nạt người khác vì nhiều lý do, thường nhắm đến những người họ nghĩ là ít quyền thế hơn. Hành vi này có thể xuất phát từ những nỗi bất an, nhu cầu muốn kiểm soát, hay thậm chí là từ quá khứ đã từng bị bắt nạt. Việc hiểu được những động lực này sẽ giúp xây dựng những phản ứng hiệu quả để chấm dứt nạn bắt nạt ngay từ ban đầu.
People bully for various reasons, often targeting those they see as less powerful. This behavior can emerge from insecurities, a need for control, or even previous experiences of being bullied. Understanding these motivations helps in developing effective responses to stop bullying in its tracks.
Bắt nạt là gì? What Is Bullying?
Bắt nạt là những hành vi thù địch, không hoan nghênh, lặp đi lặp lại, thường có liên đới với sự mất cân bằng trong quyền lực. Kẻ bắt nạt thường xuyên nhắm đến những người trẻ hơn, nhỏ hơn, làm việc dưới quyền, hoặc thuộc về các nhóm cộng đồng thiểu số hoặc bị thiệt thòi.
Bullying involves repeated, unwelcome, and hostile actions often linked to power imbalances.1 Bullies frequently target individuals who are younger, smaller, work as subordinates, or belong to marginalized or minority groups.
Đôi khi, sự ganh tỵ cũng thôi thúc con người ta bắt nạt; người có các đặc điểm tính cách, kỹ năng, các mối quan hệ, hoặc tài sản mà kẻ bắt nạt muốn có đều trở thành mục tiêu bị bắt nạt.
Sometimes, envy motivates people to bully; individuals with personal traits, skills, relationships, or possessions that bullies want to possess themselves become targets.
Kẻ bắt nạt biến người khác thành nạn nhân bằng những cách thức sau: Bullies victimize others by using tactics including:
– Làm bẽ mặt. Intimidation
– Đe dọa. Threats
– Sỉ nhục. Insults
– Cô lập có chủ đích. Intentional exclusion
– Phao tin đồn và dối trá. Spreading rumors and lies
Bắt nạt qua mạng là một vấn đề đang ngày càng phổ biến ở giới trẻ ngày nay. Các ví dụ về bắt nạt trên mạng bao gồm đăng tải thông tin về nạn nhân mà không có sự cho phép từ họ, cô lập họ khỏi các hội nhóm trực tuyến, hoặc lan truyền thông tin sai lệch về nạn nhân.
Online bullying is an increasingly common problem for young people today. Examples of online bullying include posting things about the victim without their permission, excluding them from online spaces, or spreading false stories about the victim.2
Bắt nạt tồn tại theo một dạng phổ dao động. Không phải tất cả kẻ bắt nạt đều sử dụng phương thức đánh đập hay đặt biệt danh, như trẻ con thường làm. Người có thói bắt nạt tinh vi có thể tham gia vào các chiến dịch bôi nhọ mục tiêu thay vì xúc phạm thẳng mặt. Chúng cũng có thể nhờ người khác vào bắt nạt mục tiêu thay mình. Đây là lý do tại sao một số nhóm chống bắt nạt lại nói rằng bắt nạt không phải lúc nào cũng dễ định nghĩa.
Bullying exists on a spectrum. Not all bullies resort to hitting or name-calling, as children are known to do. Sophisticated adult bullies may engage in smear campaigns against their targets rather than insult them to their faces. They might also enlist others to bully a target on their behalf. This is why some anti-bullying groups say that bullying isn’t always easy to define.
Tuy nhiên, mục tiêu sau cùng của một kẻ bắt nạt đều là để làm nhục hoặc làm tổn hại đến người khác với mục đích hủy hoại danh tiếng hoặc tổn hại giá trị của bản thân họ.
However, a bully’s end goal is to humiliate or harm other individuals with the intent of ruining their reputation or harming their self-worth.
Hiểu được lý do tại sao con người ta lại bắt nạt. Understanding Why People Bully
Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào lý giải tại sao con người ta lại bắt nạt người khác, nhưng nhiều người xuất hiện hành vi này: There’s no single reason why people bully, but many who engage in this behavior:
– Cảm thấy bất lực. Feel powerless
– Bị bất an. Suffer from insecurity
– Có nhu cầu kiểm soát người khác. Need to control others
– Thích phần thưởng họ có được nhờ bắt nạt. Enjoy the rewards they get from bullying
Ví dụ, bắt nạt một người bạn cùng lớp có thể khiến kẻ bắt nạt nổi tiếng hơn, hoặc bắt nạt một người nhân viên có thể ngăn những nhân viên khác ý kiến ý cò về những quyết định của ban quản lý. Những kết quả này đều cho kẻ bắt nạt thấy hành vi này là đáng làm.
For example, bullying a classmate might make a kid more popular, or bullying a worker might stop other employees from questioning management decisions. These outcomes show bullies that this conduct pays off.
– Hành vi tập nhiễm. Learned Behavior
Bắt nạt thường là một hành vi do học tập mà thành. Trẻ em hay bắt nạt có thể sống trong những gia đình nơi người lớn cũng bắt nạt nhau để đạt mục đích riêng hoặc ứng phó với xung đột. Họ có thể cũng không biết cách nào khác để đáp ứng được nhu cầu hoặc kiểm soát được sự bất đồng.
Bullying is often a learned behavior. Young bullies might live in households where adults bully one another to get their way or deal with conflict. They might not know how else to get their needs met or how to manage disagreements.
– Những trải nghiệm trong quá khứ. Past Experiences
Một số kẻ bắt nạt nổi cơn tam bành để đạt được mục đích từ khi còn bé và không bao giờ bị ai đó nói “không” với mình. Có những người bản thân cũng từng bị bắt nạt và nay lại lặp lại hành vi này để cảm thấy có quyền lực.
Some bullies have had temper tantrums to get their way since they were small children and were never told “no.” Others were once bullied themselves and repeated the behavior to feel powerful.
– Đặc trưng tính cách cá nhân. Individual Characteristics
Một số cấp trên lại bắt nạt cấp dưới của mình để đánh lạc hướng chú ý khỏi sự bất tài của chính họ. Những kẻ bắt nạt khác lại tin rằng địa vị hiện tại cho phép họ được quyền bắt nạt người có địa vị thấp hơn.
Some supervisors bully their subordinates to deflect attention away from their incompetence. Other bullies believe their status entitles them to bully individuals of lower rank.
Những kẻ bắt nạt này cũng thiếu sự thấu cảm, có tính ái kỷ, và cảm xúc thất thường mất ổn định. Việc kiểm soát và sỉ nhục người khác giúp họ cảm thấy ổn hơn về bản thân và tự xoa dịu bản thân.
These bullies might also lack empathy, have narcissistic traits, or be emotionally unstable and dysregulated. Controlling and intimidating others helps them to feel better about themselves and self-soothe.
Các yếu tố ảnh hưởng. Factors That Impact Bullying
Nghiên cứu cho thấy có rất nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng lên lý do tại sao con người ta lạ bắt nạt người khác. Một số bao gồm:
Research has also shown that there are a variety of factors that can impact why people bully. Some of these include:2
– Khác biệt giới tính: Mặc dù cả trẻ nam và trẻ nữ đều có thể là những kẻ bắt nạt, nhưng bắt nạt ở nam thì hay thiên về thể chất, trong khi ở nữ thì thường bằng lời và bắt nạt gián tiếp nhiều hơn.
Sex differences: While boys and girls are equally likely to be bullies, boys experience more physical bullying, while girls experience more verbal and indirect bullying.
– Khác biệt tuổi tác: Bắt nạt đồng trang lứa thường giảm dần khi trẻ lớn lên, nhưng trẻ trưởng thành lại thường xuất hiện bắt nạt qua mạng hơn.
Age differences: Peer bullying tends to decrease as children age, but older kids are also more likely to experience online bullying.
– Những đặc điểm khác biệt khác: Người nào bị coi là khác biệt với nhóm đa số do ngoại hình, khuyết tật, chủng tộc, quốc tịch, màu da, tình trạng nhập cư, biểu hiện giới hoặc tôn giáo đều có thể dễ bị bắt nạt hơn.
Differences: People who are perceived as different from the majority status group due to physical appearance, disability, race, nationality, color, immigration status, gender expression, or religion are more likely to experience bullying.
Tác động. The Impact of Bullying
Dù nguyên nhân có là gì, thì nghiên cứu cũng khẳng định rằng bắt nạt là một vấn đề cực kỳ phổ biến. Khảo sát đã phát hiện ra cứ 3 trẻ thì có 1 trẻ đã từng là nạn nhân của bắt nạt trong tháng vừa qua.
Regardless of the causes, research suggests that bullying is a highly prevalent problem. Surveys have found that one in every three children has been the victim of bullying in the previous month.2
Bắt nạt gây hại không chỉ lên nạn nhân của hành vi này mà còn cả những người đứng ngoài và cả bản thân những kẻ bắt nạt.
Bullying is harmful not only to targets of this behavior but to bystanders and bullies themselves.
– Tác động lên người bị bắt nạt. Effects on People Who Are Bullied
Mục tiêu của của kẻ bắt nạt có thể: Targets of bullies may:
– Xuất hiện các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu và trầm cảm. Develop mental health problems like anxiety and depression
– Xuất hiện thay đổi trong ăn uống và giấc ngủ. Experience eating and sleeping changes
– Cảm thấy cô đơn và bị cô lập. Feel lonely and isolated
– Có suy nghĩ tự sát. Have suicidal thoughts
– Co rụt khỏi các hoạt động mình từng thích. Withdraw from activities they once enjoyed
– Vắng học. Miss days of school
– Bỏ học. Drop out of school
Người trưởng thành bị bắt nạt ở chỗ làm có thể gia tăng các cuộc gọi xin nghỉ phép. Đó là lý do tại sao việc tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần để vượt qua các cảm xúc khó chịu xuất hiện khi bị bắt nạt là cực kỳ quan trọng.
Adults experiencing workplace bullying may increasingly call in sick from work. That’s why it’s essential to seek out a licensed mental health professional to work through the difficult emotions that arise in the wake of bullying.
– Tác động lên người chứng kiến hành vi bắt nạt. Effects on People Who Witness Bullying
Người ngoài cuộc cũng chẳng mấy dễ chịu gì. Người trẻ phải chứng kiến tình trạng bắt nạt có nguy cơ sử dụng chất cấm, thuốc lá và rượu bia cao hơn. Cũng như mục tiêu của những kẻ bắt nạt, họ cũng vắng học và có thể xuất hiện các vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là lo âu và trầm cảm.
Bystanders of bullying suffer, too. Young people who witness bullying are at increased risk of using illicit substances, tobacco, or alcohol. Like targets of bullies, they might also have more school absences and may develop mental health problems, especially anxiety and depression.3
Ngoài ra, nhân chứng hành vi bắt nạt có thể cảm thấy tội lỗi hoặc tủi hổ vì không can thiệp. Ở chỗ làm, việc quan sát hành vi bắt nạt có thể làm suy giảm đạo đức và gia tăng tỷ lệ nhân viên nghỉ việc.
In addition, witnesses of bullying might feel guilty or ashamed for not intervening. In the workplace, observing bullying can lower morale and increase turnover rates.
Người đứng ngoài có thể làm gì? What Can Bystanders Do?
Người ngoài cuộc có thể đóng một vai trò quan trọng trong kết thúc hành vi họ thấy, đặc biệt là nếu họ ở thế có chức có quyền hoặc cùng cấp với kẻ bắt nạt.
Bystanders can play important roles in ending the bullying they see, particularly if they are in positions of power or have the same rank as the bully.
Thay vì mắt nhắm mắt mở với tình trạng bắt nạt, nhân chứng có thể chỉ trích kẻ bắt nạt hoặc báo cáo hành vi này với người khác.
Rather than turning a blind eye to bullying, witnesses can call out the bully or report the bully’s behavior to others.
Nhân chứng cũng có thể chủ động xác nhận lời khai của nạn nhân về kẻ bắt nạt.
Witnesses can also take the initiative by backing up the target’s accounts about the bully.
Không may thay, nhiều nhân chứng không lên tiếng vì họ sợ mình sẽ trở thành mục tiêu bắt nạt tiếp theo.
Unfortunately, many bystanders don’t speak up because they’re afraid they’ll become the bully’s next target.
– Tác động lên kẻ bắt nạt. Effects on Bullies
Bản thân kẻ bắt nạt cũng gặp phải hệ quả từ hành vi của bản thân. Những kẻ này cũng gia tăng nguy cơ mắc rối loạn sử dụng chất, và bỏ học. Ngoài ra, chúng cũng thường dính líu vào nhiều vụ ẩu đả hơn, quan hệ tình dục sớm, và vướng vào vòng lao lý.
Bullies themselves experience the consequences of their actions. They, too, have an increased risk of substance use disorders and quitting school. In addition, they tend to have more physical fights, engage in sexual activity at younger ages, and enter the criminal justice system.4
Ở người trưởng thành, kẻ bắt nạt có thể bạo hành con cái mình và những người thân. Mặc dù bắt nạt ở chỗ làm có thể thăng tiến ở công ty nhưng chúng cũng phải đối mặt với đạo đức suy giảm, năng suất kém và tỷ lệ nghỉ việc cao do hành vi bản thân gây ra. Họ cũng phải đối mặt với các cuộc điều tra tại chỗ làm, khiếu nại chính thức và kiện tụng vì hành vi của mình.
As adults, bullies are more likely to abuse their children and significant others.4 While workplace bullies might be able to move up the corporate ladder, they must contend with the low morale, decreased productivity, and high turnover rates their behaviors cause. They may also face workplace investigations, formal complaints, and lawsuits about their conduct.
Những người bắt nạt hiểu rõ hành vi của bản thân có thể trao đổi về nguyên nhân dẫn đến hành vi bắt nạt của mình với một chuyên gia sức khỏe tâm thần. Sau đó, trong quá trình trị liệu, họ có thể lý giải được họ học hành vi bắt nạt này từ đâu và tác động của hành vi mình gây ra lên người khác. Nếu trường học, công ty và các gia đình đều đứng về phía kẻ bắt nạt, thì những người này có thể không nghĩ rằng mình cần trợ giúp.
Bullies who have some insight into their behavior may discuss the catalyst behind their bullying with a mental health provider. Then, in therapy, they can address where they learned to bully and the impact of their conduct on others. If schools, workplaces, and family members protect bullies, though, these individuals might not think they need help.
Hành động chống lại bắt nạt nơi trường học. Action Against School Bullies
Việc bảo vệ bản thân khỏi bị bắt nạt đòi hỏi nhiều nỗ lực và hy sinh. Trẻ bị bắt nạt có thể tham gia vào huấn luyện tự khẳng định bản thân hoặc các lớp tự vệ, đặc biệt là nếu chúng bị bạo hành thể chất.
Protecting oneself against bullies typically requires effort and sacrifice. Youth who are being bullied might benefit from assertiveness training or self-defense classes, especially if they are physically bullied.
Hành động từ gia đình. Family Actions
Gia đình cũng có thể cần đánh giá xem có động thái nào trong gia đình góp phần khiến con trẻ trở thành một mục tiêu. Ví dụ, sống trong một gia đình có cha mẹ độc đoán, nơi con trẻ bị phạt vì nói ra suy nghĩ và nhu cầu của bản thân sẽ khiến con trẻ khó khẳng định chính mình và đặt ra giới hạn với những kẻ bắt nạt.
Families might also want to evaluate if any dynamics in the household contributed to their child becoming a target. For example, living in a household with authoritarian parents where children are punished for expressing their thoughts and needs makes it harder for youth to assert themselves and set boundaries with bullies.5
Hành động từ trường học. School Actions
Đương nhiên, môi trường học tập cũng đóng một vai trò lớn trong ngăn chặn hành vi bắt nạt hoặc ngăn phổ biến rộng rãi nó. Ví dụ, gia đình của các trẻ là nạn nhân có thể phải sắp xếp với nhân viên của trường để đảm bảo những đứa bắt nạt không tiếp cận được con mình trước và ngay sau thời gian học ở trường hoặc thời gian giữa các tiết học.
Of course, the school environment also plays a role in preventing bullying or allowing it to spread. For instance, the families of targeted children might need to make arrangements with school staff to ensure that bullies don’t have access to them before and after school or between class periods.
Nếu ban giám hiệu hoặc ban quản lý khoa không lắng nghe quan ngại từ các gia đình nạn nhân, thì có lẽ đã đến lúc cân nhắc đổi trường, tự dạy trẻ tại nhà, hoặc giáo dục từ xa.
If school administrators or faculty members don’t listen to the concerns of the targeted child’s family, it might be time to consider switching schools, homeschooling, or remote schooling.
Hành động pháp lý. Legal Actions
Thực hiện hành động pháp lý chống lại trường học cũng là một khả năng có thể cân nhắc. Điều này cực kỳ đúng khi trẻ bị bắt nạt đang trở thành mục tiêu bởi sắc tộc, khuynh hướng tình dục, khiếm khuyết hoặc ở một vị thế thiệt thòi nào khác.
Taking legal action against the school or school district might be a possibility, too. This is certainly true if the bullied child is being targeted because of race, sexual orientation, disability, or another marginalized status.
Khả năng xảy ra kiện tụng, lan truyền tin xấu và bi kịch do bắt nạt là một trong những lý do các chương trình chống bắt nạt ngày càng gia tăng ở các trường. Những sáng kiến này giúp giáo dục cộng đồng về hành vi bắt nạt và thôi thúc người ngoài cuộc, cha mẹ và nhân viên trường thực hiện can thiệp.
The potential of lawsuits, bad press, and tragedies resulting from bullying is one reason school districts increasingly have anti-bullying programs. These initiatives educate the school community about bullying behaviors and urge bystanders, parents, and school staff to intervene.
Bắt nạt trên mạng. Online Bullying
Trong thế kỷ 21, tình trạng bắt nạt trực tuyến cũng không kém bắt nạt trực tiếp. Nếu bắt nạt xuất hiện trên mạng xã hội, gia đình có lẽ cần phải nỗ lực nhiều hơn, không chỉ dừng lại ở cấm chặn những kẻ bắt nạt con mình trên những nền tảng này.
In the 21st century, bullying is equally as likely to occur online as it is in person. If the bullying has spread to social media, families might need to do more than block their child’s bullies on these platforms.
Họ có thể phải liên hệ với nhân viên hỗ trợ của các mạng xã hội để cấm những kẻ bắt nạt này vì đã vi phạm điều khoản dịch vụ.
They might need to contact the support staff of social media networks to have the bullies banned for violating the terms of service.
Nhiều nền tảng cấm những cách thức bắt nạt qua mạng như giả danh hoặc sỉ nhục. Các video hoặc những nội dung xúc phạm khác cũng nên bị xóa bỏ.
Many of these platforms prohibit common cyberbullying tactics such as impersonation or harassment. It should also be possible to remove offensive videos and other content.
Biện pháp dành cho người bị bắt nạt ở chỗ làm. Recourse for Adults Bullied At Work
Người đi làm bị bắt nạt cũng có thể từng bước bảo vệ bản thân. Nếu bắt nạt xuất hiện ở chỗ làm, họ nên cẩn trọng ghi chép lại hành vi này và xác định xem có ai đủ an toàn để mình trao đổi về nó không. Nếu kẻ bắt nạt là cấp trên trực tiếp hoặc ai đó chức vị cao hơn, kết quả từ việc báo cáo hành vi này có thể sẽ khó đạt được hơn.
Bullied adults can also take steps to protect themselves. If the bullying takes place at work, they should carefully document the behavior and determine if there’s a safe person to speak to about it. If the bully is an immediate supervisor or another higher-up, it might be harder to get results after reporting the bullying.
Nếu bạn biết ai đó ở chỗ làm đã đang bị bắt nạt, hãy cân nhắc phối hợp với họ để gia tăng trọng lượng cho mối bận tâm mà bạn muốn nói ra.
If you know that other people in your workplace have been bullied as well, consider teaming up with them to add more weight to your concerns.
Không may thay là những mục tiêu của những kẻ bắt nạt nơi làm việc có thể cảm thấy công việc của mình bị nguy hiểm sau khi đưa ra khiếu nại trong khi kẻ bạo hành lại vẫn được bảo vệ. Tuy nhiên, nhân viên công đoàn thường có nhiều lựa chọn hơn những người không thuộc sự bảo vệ của một công đoàn.
Unfortunately, targets of workplace bullies may find their jobs in danger after making such a complaint while their abusers remain protected. However, union workers typically have more options than workers without the protection of a union.
– Tìm một công việc mới. Looking for a New Job
Công ty nên để tâm đến tình trạng bắt nạt vì nó có thể khiến những nhân viên tài năng và tận tụy nhất rời bỏ nơi làm. Nếu chỗ làm ngó lơ hoặc cho phép bắt nạt, thì tốt nhất là bạn nên tìm một công việc mới.
Companies should take bullying seriously because it can drive the most conscientious and talented employees out of the workplace. If your workplace ignores or permits bullying, it is in your best interest to look for a new job.
Nếu tài chính cho phép và sức khỏe tinh thần của bạn đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng, thì có lẽ bạn cần rời đi dù vẫn chưa có công việc mới, hoặc thử làm nhân viên tự do hoặc thầu khoán độc lập để trang trải cuộc sống trước khi có công việc ổn định hơn.
If you’re financially able and your mental health is seriously suffering, you might need to leave without a new job lined up or try becoming a gig worker or independent contractor to make ends meet until more stable work arrives.
Khi nộp đơn xin việc trong tương lai, cố gắng nghiên cứu trước về công ty. Nếu công ty lúc nào cũng đăng tin tuyển người và không tăng trưởng nhanh, thì đây có thể là một môi trường làm việc đầy thù địch với nhân viên thay đổi liên tục.
When applying for jobs in the future, try to research the company beforehand. If the company always seems to be hiring and isn’t growing exponentially, it might be a hostile work environment with a revolving door of employees.
Hãy đọc đánh giá về công ty từ nhân viên đã đang làm việc để xem xem công việc ở đó thế nào, và chú ý đến những đánh giá 5 sao tô vẽ công ty là một nơi làm việc hoàn hảo.
Read company reviews from current and former employees to see what it’s like to work there, and beware of five-star reviews that paint the company as the perfect workplace.
Đây có thể là những đánh giá có cài cắm trước, thậm chí cả nhân viên yêu việc thường cũng thừa nhận một số khía cạnh mà công ty cần trau dồi. Ngoài ra, hãy chú ý đến cách ban quản lý hành xử trong quá trình xử lý hồ sơ. Đây có lẽ không phải là một nơi làm việc an toàn nếu họ lạnh lùng, thúc ép, không cân nhắc hoặc né tránh khi bạn đặt câu hỏi.
These could be planted reviews, as even workers who love their jobs typically admit that some areas of the company need improvement. Also, pay attention to how managers behave during the application process. It might not be a safe place to work if they are cold, pushy, inconsiderate, or evasive when you ask questions.
Tham khảo. Sources
U.S. Department of Health and Human Services. What is bullying? StopBullying.gov
Armitage R. Bullying in children: impact on child health. BMJ Paediatr Open. 2021;5(1):e000939. doi:10.1136/bmjpo-2020-000939
Rivers I, Poteat VP, Noret N, Ashurst N. Observing bullying at school: The mental health implications of witness status. School Psychology Quarterly. 2009;24(4):211-223. doi:10.1037/a0018164
U.S. Department of Health and Human Services. Effects of bullying. StopBullying.gov.
Rajendran K, Kruszewski E, Halperin JM. Parenting style influences bullying: a longitudinal study comparing children with and without behavioral problems. J Child Psychol Psychiatry. 2016;57(2):188-195. doi:10.1111/jcpp.12433
Nguồn: https://www.verywellmind.com/why-do-people-bully-5187244
Như Trang.