Bài viết gốc (Song ngữ): https://trangtamly.blog/2026/01/28/nhan-quang-nam-gioi-the-male-gaze/
Pip: Exploring Psychology — nơi những khái niệm tưởng chừng chỉ có trong giáo trình điện ảnh lại hóa ra đang định hình cách chúng ta nhìn nhau mỗi ngày.
Mara: Đúng vậy. Hôm nay chúng ta đi vào một chủ đề mà Như Trang đã viết rất kỹ: nhãn quang nam giới — từ nguồn gốc lý thuyết cho đến những tác động tâm lý thực sự lên phụ nữ và trẻ em gái trong đời sống hiện đại.
Pip: Nghe có vẻ học thuật, nhưng thực ra nó đang hiện diện ngay trên Instagram của bạn lúc này.
Mara: Chính xác. Hãy cùng bắt đầu với câu hỏi nền tảng: nhãn quang nam giới thực sự là gì, và nó đến từ đâu.
Nhãn Quang Nam Giới Là Gì Và Nó Đến Từ Đâu
Mara: Bài viết mở đầu bằng một định nghĩa cốt lõi — và đây là cách nó được đặt vấn đề: “Từ tuổi vị thành niên trở đi, về sinh học, chúng ta đều có xu hướng nhìn nhận và đánh giá nhau như những bạn đời tiềm năng — nhưng nhãn quang nam giới lại làm méo mó thôi thúc tự nhiên này, biến nữ giới trở thành những món hàng thụ động để sở hữu và sử dụng như đạo cụ.”
Pip: Nghĩa là điểm xuất phát không phải là điều gì xấu xa — mà là một xu hướng tự nhiên bị bóp méo thành thứ gì đó hoàn toàn khác. Đó là điểm quan trọng cần giữ trong đầu.
Mara: Và bài viết nhấn mạnh rằng khái niệm này không chỉ nói về việc cơ thể phụ nữ bị dùng để thỏa mãn mộng tưởng của nam giới — mà còn về cách nhãn quang đó, dù hướng vào họ hay vào người khác, khiến phụ nữ cảm thấy thế nào về chính bản thân mình.
Pip: Nguồn gốc của khái niệm này khá cụ thể — không phải từ một phong trào mơ hồ.
Mara: Đúng. Nhà lý luận điện ảnh nữ quyền người Anh Laura Mulvey đưa ra khái niệm này trong bài luận “Visual Pleasure and Narrative Cinema” năm 1973, xuất bản trên tạp chí Screen năm 1975. Bà giải thích cách truyền thông chính thống tự vật hóa phụ nữ — cho thấy cơ thể họ qua lăng kính của nam giới dị tính như một diễn viên không chuyên, thụ động, đứng sau các nhân vật nam chính.
Mara: Từ đó, khái niệm mở rộng ra ngoài phim ảnh — sang quảng cáo, tạp chí, mạng xã hội, và cả những trải nghiệm đời thường như bị chọc ghẹo trên đường hay bị gán nhãn “quá nhạy cảm.”
Pip: Tức là từ màn ảnh bạc đến màn hình điện thoại, logic vẫn như cũ — chỉ là tốc độ lan truyền nhanh hơn nhiều.
Mara: Bài viết cũng chỉ ra rằng nhãn quang này không chỉ định hình cách người khác nhìn phụ nữ — mà còn định hình cách phụ nữ nhìn chính mình. Áp lực phải tuân theo góc nhìn gia trưởng đó, hoặc đơn giản là chấp nhận nó, đã góp phần định hình cách phụ nữ nghĩ về cơ thể, năng lực và vị trí của mình trên thế giới.
Pip: Và đó mới là phần đáng lo — không phải chỉ là ánh mắt từ bên ngoài, mà là khi ánh mắt đó đã được nội tâm hóa.
Mara: Bài viết dẫn chứng cụ thể: nghiên cứu về định kiến giới cho thấy nhiều người — mà chính họ không nhận ra — cho rằng đàn ông thông minh hơn phụ nữ, và các mô tả tiêu cực về nữ giới trên truyền thông là một phần nguyên nhân. Nhãn quang nam giới không chỉ giới hạn tính cách nữ giới — nó cũng nhốt nam giới vào vai kẻ chinh phục, người theo đuổi, kẻ tiêu thụ.
Pip: Một cái bẫy được thiết kế cho tất cả, nhưng gánh nặng thì không được chia đều.
Mara: Về tác động tâm lý, bài viết không nói chung chung — nghiên cứu cho thấy tỷ lệ gia tăng trầm cảm, lo âu, lòng tự trọng thấp, rối loạn ăn uống, tự hại và ý tưởng tự sát đều có liên quan đến tình trạng tự vật hóa phụ nữ. Mạng xã hội được xác định là một phương thức đặc biệt mạnh mẽ trong việc khuếch đại nhãn quang này.
Pip: Và có một nghiên cứu năm 2014 trong bài viết mà tôi thấy khá bất ngờ — liên quan đến những người cha quá bảo bọc.
Mara: Đúng — nghiên cứu “Cha, con gái, và tự vật hóa” phát hiện mối liên kết giữa thói quen ăn uống tiêu cực và miệt thị ngoại hình ở những bé gái lớn lên với người cha quá chú ý đến sự thay đổi cơ thể và tính dục của con. Sự chú ý đó, dù xuất phát từ tình thương, vẫn có thể truyền đi thông điệp rằng ngoại hình là thứ đáng lo nhất.
Pip: Vậy thì câu hỏi đặt ra là: liệu có lối thoát không, hay đây chỉ là thứ ta phải học cách sống chung?
Mara: Bài viết không kết thúc bằng bi quan. Nhận thức được xác định là chìa khóa — một khi bạn biết nhãn quang nam giới là gì và cách nhận ra nó, ảnh hưởng của nó lên cách bạn nhìn nhận bản thân có thể mất dần. Và bài viết cũng đặt ra câu hỏi quan trọng về sự chủ động: khi phụ nữ chọn thể hiện bản thân theo cách gợi cảm trong khi nhận thức đầy đủ về lịch sử đó, đó có thể là một hành động đòi lại quyền tự quyết — chứ không phải là sự khuất phục.
Pip: Từ lý thuyết điện ảnh đến sức khỏe tâm thần — đây là chủ đề mà một khi đã thấy, bạn không thể không thấy nữa.
Mara: Nhãn quang nam giới nhắc nhở chúng ta rằng những cấu trúc xã hội vô hình đôi khi lại có tác động rất hữu hình — lên cách ta nhìn mình, lên sức khỏe tâm thần, lên những lựa chọn tưởng như hoàn toàn cá nhân.
Pip: Và nhận ra nó là bước đầu tiên để không để nó nhìn thay cho mình. Hẹn gặp lại ở tập sau.