Thiên kiến diễn viên – người quan sát là một thuật ngữ trong tâm lý học xã hội dùng để chỉ khuynh hướng quy kết những hành vi của bản thân cho những nguyên nhân bên ngoài còn những hành vi của người khác là do nguyên nhân bên trong con người họ. Đây là một dạng thiên kiến quy kết đóng vai trò hình thành cách ta nhìn nhận và tương tác với người khác. Về cơ bản, con người ta thường có những quy kết khác nhau tùy thuộc vào việc họ đang là người diễn hay người quan sát trong tình huống đó.

The actor-observer bias is a term in social psychology that refers to a tendency to attribute one’s own actions to external causes while attributing other people’s behaviors to internal causes. It is a type of attributional bias that plays a role in how we perceive and interact with other people. Essentially, people tend to make different attributions depending upon whether they are the actor or the observer in a situation.

d03d5e6415051cfefdce777765c38507
Nguồn: YakTriNews.com

Thiên kiến diễn viên người quan sát. Actor-Observer Bias

Thiên kiến diễn viên – khán giả thường sẽ nổi bật hơn ở những tình huống khi kết quả đầu ra trở nên tiêu cực. Ví dụ, tình huống khi một người trải qua một điều gì đó tiêu cực thì chủ thể sẽ thường đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc tình huống bên ngoài. Khi cái gì đó tiêu cực xảy đến với một ai đó thì ta thường đổ lỗi cho người này vì những lựa chọn, hành vi và hành động của chính cá nhân họ.

The actor-observer bias tends to be more pronounced in situations where the outcomes are negative. For example, in a situation where a person experiences something negative, the individual will often blame the situation or circumstances. When something negative happens to another person, people will often blame the individual for their personal choices, behaviors, and actions.

Ví dụ, khi bác sĩ nói với một người khách hàng rằng lượng cholesterol trong máu họ đang tăng cao thì người khách hàng này có thể sẽ đổ lỗi cho những yếu tố nằm ngoài sự kiểm soát của anh ta như gen di truyền hay ảnh hưởng từ môi trường xung quanh. Nhưng nếu một người tự phát hiện lượng cholesterol của mình là quá cao thì sao? Trong những tình huống này, con người lại thường quy kết trách nhiệm cho chế độ ăn kém. Nói cách khác, khi có gì xảy đến với ta, nó nằm ngoài sự kiểm soát của ta, nhưng khi nó xảy đến với người khác, đó là lỗi của họ nên sự việc mới như vậy.

For example, when a doctor tells someone that their cholesterol levels are elevated, the patient might blame factors that are outside of their control such as genetic or environmental influences. But what about when someone else finds out their cholesterol levels are too high? In such situations, people attribute it to things such as poor diet and lack of exercise. In other words, when it’s happening to us, it’s outside of our control, but when it’s happening to someone else, it’s all their fault.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng con người ta thường đầu hàng thiên kiến này khi đối phương là những người họ biết rõ, như bạn thân hay thành viên trong gia đình. Vì sao? Vì họ có nhiều thông tin hơn về nhu cầu, động lực, và suy nghĩ của những người này, chúng ta đều sẽ vin vào những yếu tố bên ngoài là đã gây ảnh hưởng lên hành vi của những người này.

Researchers have found that people tend to succumb to this bias less frequently with people they know well, such as close friends and family members. Why? Because we have more information about the needs, motivations, and thoughts of these individuals, we are more likely to account for the external forces that impact behavior.

Hiểu về thiên kiến diễn viên người quan sát. Understanding the Actor-Observer Bias

Vậy điều gì là nguyên nhân làm xuất hiện thiên kiến này? Một lý do có thể được đưa ra ở đây là khi con người ta là diễn viên trong một bối cảnh nào đó, họ không thể nhìn thấy được hành vi của chính mình. Tuy nhiên, khi họ là người quan sát, thì họ dễ dàng nhìn ra được những hành vi của người khác. Chính bởi điều này, con người ta dễ cân nhắc nhiều hơn đến những yếu tố tác động từ bên ngoài khi quy kết hành vi của chính mình, thế nhưng lại tập trung vào những đặc tính bên trong khi lý giải hành vi của người khác.

So what causes the actor-observer bias? One possible reason is that when people are the actors in a situation, they cannot see their own actions. When they are the observers, however, they are easily able to observe the behaviors of other people. Because of this, people are more likely to consider situational forces when attributing their own actions, yet focus on internal characteristics when explaining other people’s behaviors.

Ví dụ, tưởng tượng lớp của bạn chuẩn bị có bài kiểm tra quan trọng. Bạn không thể quan sát được hành vi học tập của chính mình (có thể bạn học sót) cho kỳ thi nhưng lại tập trung vào những yếu tố ngoại cảnh tác động vào màn thể hiện của bản thân trong kỳ thi. Phòng thi nóng và bí bức quá. Bút chì của bạn gãy hoài, và cái đứa ngồi cạnh bạn cứ ồn ào làm phiền bạn trong lúc làm bài. Khi nhận kết quả tệ hại cho bài thi, bạn đổ lỗi cho những yếu tố ngoại cảnh này cho màn thể hiện tệ hại của mình thay vì thừa nhận thói quen học hành kém của mình trước kỳ thi.

For example, imagine that your class is getting ready to take a big test. You fail to observe your own study behaviors (or lack thereof) leading up to the exam but focus on situational variables that affected your performance on the test. The room was hot and stuffy, your pencil kept breaking, and the student next to you kept making distracting noises all throughout the test. When you get your results back and realize you did poorly, you blame those external distractions for your poor performance instead of acknowledging your poor study habits prior to the test.

Một trong những người bạn trong lớp cũng có kết quả bài thi không tốt, nhưng bạn ngay lập tức đi vào phân tích tần suất trốn tiết của cậu ta, việc cậu ta không bao giờ đọc sách giáo khoa, và không ghi chép cẩn thận. Giờ bạn là người quan sát, những quy kết của bạn đã chuyển tập trung vào những đặc tính bên trong thay vì những yếu tố bên ngoài như khi bạn cảm nhận về chính kết quả bài thi của mình.

One of your friends also did quite poorly, but you immediately consider how he often skips class, never reads his textbook, and never takes notes. Now that you are the observer, the attributions you make a shift to focus on internal characteristics instead of the same situational variables that you feel contributed to your own substandard test score.

Ảnh hưởng. What Impact Does It Have?

Rõ ràng là thiên kiến diễn viên – người quan sát có thể gây kha khá vấn đề và thường dẫn đến những cách hiểu sai lầm và thậm chí là những cuộc tranh cãi.

Obviously, the actor-observer bias can be problematic and often leads to misunderstandings and even arguments.

Hai tác giả Baumeister và Bushman giải thích trong cuốn Tâm Lý học xã hội và Bản chất con người, “Trong một cuộc tranh luận, thường thì đôi bên sẽ nhìn nhận bản thân mình dựa theo cái mà người khác làm. “Hắn ta bắt đầu trước!” là một lời phàn nàn hay gặp, thường được nghe từ cả  hai phía, vì mỗi bên đều quy kết hành động của bản thân mình là do hoàn cảnh, trong khi hành vi của người khác chính là do bởi đặc trưng và tính cách của họ. Cõ lẽ cũng sẽ rất bình thường khi suy luận rằng đám người kia đấu tranh vì họ quá xấu tính, trong khi chúng ta chiến đấu vì họ tấn công ta trước. Hoặc, nói một cách đơn giản theo kiểu của Barry Beck – một tay chơi khúc côn cầu chuyên nghiệp – trong một trận cãi vã ầm ĩ trong một phiên thi đấu, “Chúng ta chỉ có một người để đổ lỗi, và đó chính là đối phương.”

“In an argument, it may be common for both sides to see themselves as responding to what the other does. “He started it!” is a common complaint, often heard on both sides, because each side attributes its own behavior to the situation but the others’ behavior to their traits and other dispositions,” authors Baumeister and Bushman explain in their book Social Psychology and Human Nature. “It seems natural to infer that they are fighting because they are mean, whereas we are fighting because they attacked us. Or, in the simpler words of pro hockey play Barry Beck on a brawl that broke out in one game, ‘We have only one person to blame, and that’s each other!'”

o-FOX-NEWS-WOMEN-facebook
Nguồn: Caring Minds

Tham khảo. View Article Sources

Aron, A., Aron, E.N., & Smollan, D. Inclusion of the other in the self-scale and the structure of interpersonal closeness. Journal of Personality and Social Psychology. 1992; 63: 596-612.

Baumeister, R. F., & Bushman, B. Social Psychology and Human Nature, Comprehensive Edition. Belmont, CA: Wadsworth; 2014.

Jones, E. E., & Nisbett, R. E. The Actor and the Observer: Divergent Perceptions of the Causes of Behavior. New York: General Learning Press; 1971.

Nguồn: https://www.verywellmind.com/what-is-the-actor-observer-bias-2794813

Như Trang.