“Nay chắc do rằm.” “It must be a full moon.”
Ta thường xuyên nói câu này đến thế nào khi gặp mấy người tài xế lái xe bất cẩn trên đường, người chạy xe không theo luật hoặc ai đó hành xử quái dị? Đây là một thông tục có từ thế kỷ đấu tiên khi cả triết gia Aristotle và nhà sử học La Mã Pliny the Elder đều đặt ra giả thiết cho rằng trăng tròn khi xuất hiện sẽ khiến mọi người phát điên khắp nơi. Trong thực tế, “lunatic” (điên dại) xuất phát từ tiếng Latin lunaticus, “nghĩa là “mặt trăng” hoặc “bị ảnh hưởng bởi mặt trăng.”
How often do we use that phrase when we encounter careless drivers on the road, unruly subway riders or generally bizarre behavior? It’s a tradition that dates back to the first century when both Greek philosopher Aristotle and Roman historian Pliny the Elder hypothesized that a full moon induced madness across the land it illuminated. In fact, “lunatic” comes from the Latin lunaticus, for “of the moon” or “moonstruck”.1
Mặc cho hàng thế kỷ người ta vẫn đổ lỗi cho mặt trăng vì làm xuất hiện hành vi hư hỏng, tâm trạng xáo động và những điều thần bí xuất hiện, nghiên cứu khoa học về chủ đề này vẫn tiếp tục cho thấy sự tương quan thuần túy thay vì mối quan hệ nhân quả. Vậy, tại sao nhiều người lại tin như vậy?
Despite centuries of blaming the moon for mischief, mood swings and mystical occurrences, scientific research on the subject continues to point toward mere correlation rather than causation. So, why do many of us hold onto this belief?
Thực tế thì, bất kỳ “tác động nào” của mặt trăng lên chúng ta có thể có liên đới với tổ tiên ta ngày trước. Nhưng sự ảnh hưởng đáng kể trong những phong tục và lễ nghi tâm linh cả thời cổ đại và hiện đại cũng như mối ràng buộc với các loại hình dân ca, thần thoại, cổ tích thành thị, và Halloween lại cho thấy rằng, mặc cho những bằng chứng khoa học, một số người vẫn muốn tin vào sức mạnh của mặt trăng.
Realistically, any “effect” the moon has on us might be linked to our ancestors. But its incredible significance within certain spiritual practices and rituals both ancient and new-age, as well as its ties to folklore, myths, urban legends, and Halloween means that despite what the science shows us, some still choose to believe in the power of the moon.
Nguồn căn mê tín. Source of Superstition
Trong giả thiết từ nhiều thế kỷ trước, Aristotle và Pliny tin rằng vì não bộ ẩm ướt, nên nó bị ảnh hưởng bởi mặt trăng giống như cách mặt trăng làm với nước trên trái đất. Họ tin rằng mặt trăng có sức mạnh tạo ra sự điên rồ, động kinh hoặc những cơn điên loạn.
In that centuries-old hypothesis, Aristotle and Pliny the Elder believed that because the brain is moist, it could therefore be affected in the same ways that the waters of Earth are affected by the moon. They believed a moon had the power to induce insanity, epilepsy, or bouts of madness.1
Ngay cả những nhà tư tưởng hiện đại cũng đồng tình với quan điểm này. Bác sĩ tâm thần Arnold Lieber, đào sâu vào niềm tin này trong các cuốn sách của mình, “The Lunar Effect: Biological Tides and Human Emotions” viết năm 1978 và “How the Moon Affect you: A Compelling and Controversial Book on the Moon’s Awesome Power to Affect Your Emotions and the Way You Live.”
Even some modern thinkers toyed with this idea. Psychiatrist Arnold Lieber, MD, dug deeper into this belief with his books, “The Lunar Effect: Biological Tides and Human Emotions”, written in 1978, and “How the Moon Affects You: A Compelling and Controversial Book on the Moon’s Awesome Power to Affect Your Emotions and the Way You Live.”
Lieber cho rằng vì cơ thể người khoảng 70% là nước, nên con người trải nghiệm thay đổi thủy triều gây ra bởi các giai đoạn của mặt trăng, cũng giống như đại dương trên Trái Đất. Ông viết rằng khi trăng tròn, sự xuất hiện của hành vi giết người, tự sát, tấn công nghiêm trọng, các ca cấp cứu tâm thần, và các vụ tai nạn ô tô chết người gia tăng chóng mặt.
Lieber suggested that because the human body is about 70% water, humans experience tidal shifts caused by the moon’s phases, just like Earth’s oceans. He wrote that under a full moon, the occurrence of murder, suicide, aggravated assault, psychiatric emergencies, and fatal auto accidents increase dramatically.2
Mặc dù lý thuyết này ban đầu nghe có vẻ hợp lý, những lại nhanh chóng bị chuyên gia bác bỏ. Một nghiên cứu đã phủ nhận học thuyết của Lieber, cho rằng lực hấp dẫn của trái đất lớn hơn gấp 5012 lần so với lực hút của mặt trăng, khi con số này của mặt trăng chỉ không quá trọng lượng của một con bọ chét. Mặt trăng có thể điều tiết thủy triều của các vùng nước lớn, mở, nhưng hãy nghĩ về tác động của nó lên một ly nước hay một bồn tắm, chưa nói gì đến lượng nước cấu thành nên con người.
While the theory seems reasonable at first glance, it was quickly dismissed by experts. One study took down Lieber’s theory specifically, arguing that the earth’s gravitational pull is 5,012 times stronger than the moon’s, whose pull is no more than the weight of a flea.3 The moon might regulate the tides of large, open bodies of water, but think about its effect on a glass of water or a bathtub, let alone the water that makes up the human body.
Các nhà thiên văn học, vật lý học và tâm lý học đã đều thống nhất đi đến kết luận rằng, hành vi con người không liên quan gì đến chu kỳ mặt trăng.
Astronomers, physicists, and psychologists have all come to the conclusion that human behavior is not related to the lunar phase.3
Năm 1985, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một bài phân tích tổng hợp 37 nghiên cứu so sánh chu kỳ mặt trăng với sự xuất hiện của các cuộc gọi đến trung tâm xử lý khủng hoảng, tự sát, tội phạm và các vấn đề tâm thần. Kết quả cho thấy không có mối liên hệ nào giữa trăng rằm và bất cứ sự gia tăng nào của tần suất các sự kiện này.
In 1985, researchers conducted a meta-analysis of 37 studies comparing lunar cycles to instances of crisis center calls, suicides, crimes, and psychiatric issues. The results show no relation between the full moon and any increase in these occurrences.4
Một vài nghiên cứu hiện đại cũng đồng tình với các phát hiện trên, cho rằng không có thấy bằng chứng được thiết lập nào giữa trăng tròn và các ca nhập viện tâm thần, nhập viện thông thường, hoặc các hành vi hung hăng. Một nghiên cứu thực hiện ở Phần Lan thậm chí còn phát hiện ra có ít các cuộc thảm sát được được thực hiện hơn trong suốt thời điểm trăng rằm.
Several modern studies echo these findings by establishing no connection between the full moon and psychiatric admissions,5 hospital admissions,6 or aggressive behavior.7 A study conducted in Finland even found that fewer homicides were committed during the full moon.8
Nếu khoa học không công nhận kết nối này, thì tại sao mê tín dị đoan vẫn tồn tại?
If science tells us the connection doesn’t exist, why do superstitions persist?
Hành vi có ý thức về mặt trăng. Lunar-Conscious Behavior
Nếu một niềm tin vẫn mãi dai dẳng trong nhiều nghìn năm, thì hẳn cũng phải có gì đó đáng bàn ở đây. Một bài viết trên tạp chí Discover cho rằng điên rồ do mặt trăng xuất phát từ thực trạng khi mặt trăng sáng hơn thì có khả năng làm gián đoạn giấc ngủ của tổ tiên chúng ta, gây ra tình trạng thiếu ngủ và tâm trạng khó ở.
If a belief sticks (for the most part) for thousands of years, there must be something there. An article in Discover magazine suggested that the lunar lunacy effect originates from the fact that a brighter moon was probably more likely to disrupt our ancestors’ sleep quality, causing sleep deprivation and sour moods.
Ngày nay, một số bằng chứng đã phát hiện ra rằng giấc ngủ bị tác động bởi chu kỳ trăng. Vậy nên điều này có giải thích cho một số thay đổi trong hành vi.
Today, some evidence has been discovered that indicates sleep is impacted by the lunar cycle.9 So perhaps that provides some explanation for behavioral changes.
Nhưng nhiều chuyên gia lại có niềm tin mạnh mẽ cho rằng ảnh hưởng của mặt trăng chỉ là mối tương quan mang tính ảo tưởng hoặc thiên kiến xác nhận, là khi ta chú ý nhiều đến các sự kiện củng cố niềm tin cố hữu trong ta hơn so với sự kiện khác.
But many experts interpret strong beliefs about the moon’s effect as illusory correlation or confirmation bias, in which we pay greater attention to the events that support our beliefs versus the ones that don’t.
Chúng ta dễ lưu tâm đến một thứ kỳ lạ xảy ra khi trăng tròn và điều đó sẽ hằn lại trong trí nhớ.
We’re more likely to take note of something strange happening when there’s a full moon, and that sticks in our memory.
Amy Morin, một nhà công tác xã hội chia sẻ, “Có lẽ chính sự mong đợi một thứ gì đó “kỳ lạ một chút” xảy ra trong lúc trăng rằm thực sự trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm. Con người ta có thể hành xử khác đi một chút vì họ tin rằng mình phải hành xử khác bình thường đi trong lúc này.”
Amy Morin, LCSW says, “It may be that the expectation that things get ‘a little weird’ around a full moon actually becomes a self-fulfilling prophecy. People might start acting a little differently because they believe they are supposed to act out of the ordinary.”
Dù mặt trăng có ảnh hưởng vô hình lên hành vi con người hay không thì vẫn có một thứ gì đó về cách mà con người hành xử có ý thức tương ứng với chu kỳ trăng.
Whether the moon has an invisible impact on human behavior or not, there’s something to be said for the conscious ways in which humans behave in alignment with the lunar cycle.
Ý nghĩa tâm linh của mặt trăng. Spiritual Significance of the Moon
Trong những nền văn hóa bản địa khắp thế giới, mặt trăng nắm giữ ý nghĩa to lớn. Ở Hoa Kỳ, những cộng đồng người Mỹ bản địa đầu tiên đã công nhận Mẹ Trăng điều hòa thủy triều và giám sát mọi nguồn nước trên trái đất, và trăng tròn rất quan trọng trong việc theo dõi một năm đã qua, đó là lý do tại sao một số kỳ trăng tròn lại có tên gọi riêng và khác nhau tùy theo từng bộ lạc. Tôn thờ mặt trăng bằng nghi lễ và các điệu nhảy cảm tạ vẫn còn là một phong tục quan trọng và giúp kết nối với thiên nhiên.
Among indigenous cultures around the world, the moon holds great significance. In the US, early Native Americans acknowledged that Grandmother Moon regulated the tides and watched over the waters of Earth, and full moons were important for tracking the passing year, which is why certain full moons have specific names that vary from tribe to tribe. Honoring the moon through ritual and dances of gratitude remain an important practice and connection to nature.10
Mặt trăng cũng nắm giữ ý nghĩa tâm linh cho nhiều nhóm cộng đồng. Như một thế lực chính trong chiêm tinh học, chu kỳ mặt trăng được cho là ảnh hưởng lớn lên hành vi và tâm trạng.
The moon holds spiritual significance for other groups, as well. As a major player in astrology, the lunar cycle is believed to heavily influence behaviors and moods.
Mặt trăng thường được liên tưởng đến tiềm thức, và nếu từng tìm hiểu biểu đồ ngày sinh của mình, thì bạn sẽ nhận ra “cung mặt trăng” của mình, chính là vị trí của mặt trăng trên bầu trời trong chính khoảnh khắc bạn ra đời, được tin là sẽ tiết lộ cho bạn về cảm xúc và trực giác của chính bạn.
The moon is often associated with the subconscious, and if you’ve ever investigated your birth chart, you’ll recognize that your “moon sign,” which correlates with the moon’s location in the sky at the exact moment you were born, is thought to tell you about your emotions and intuition.
Việc tập trung đồng nhất hóa với các giai đoạn của mặt trăng cũng được cho là một công cụ tâm linh và tự chăm sóc bản thân mạnh mẽ. Mỗi 29.5 ngày, mặt trăng sẽ hoàn thành một chu kỳ hoàn chỉnh, và mỗi giai đoạn của chu kỳ này sẽ tương ứng với những hoạt động cụ thể khác nhau tùy theo từng nền văn hóa. Ví dụ, người ta tin rằng trăng tròn là thời gian để tự chiêm nghiệm, trong khi trăng non lại là cơ hội để thiết lập ý định.
Mindfully syncing with the moon’s phases is thought to be a powerful spiritual and self-care tool, as well. Every 29.5 days, the moon completes a full cycle,11 and each phase of that cycle corresponds with particular actions that vary among cultures. For example, it is believed that full moons are a time for self-reflection, while new moons are an opportunity to set intentions.
Mặc dù khoa học đã lật tẩy nhiều đồn thổi không đúng về mặt trăng, nhưng vẫn có nhiều người tin theo nhiều nội dung của văn hóa dân gian, mà không cần bằng chứng. Bạn có thể không đổ lỗi cho mặt trăng vì lái xe ẩu hoặc những tương tác khó xử, nhưng việc để ý đến sự hiện diện của nó có thể tác động tích cực lên các hành vi có ý thức của bạn. Cũng không có gì sai khi đón nhận những rung cảm kỳ lạ khi trăng tròn vào tháng 10 – những câu chuyện đáng sợ và bí ẩn của thời gian này có thể khiến Halloween trở nên thú vị.
Although science has debunked many myths surrounding the moon, still people hold onto those facets of folklore that disregard a need for proof. You might not be able to blame the full moon for bad driving or awkward interactions, but being mindful of its presence can positively impact your conscious behaviors. There’s also nothing wrong with embracing the spooky vibes of a full moon in October—it’s those scary stories and mystery of the season that makes Halloween so much fun.
Tham khảo. Sources
Garfinkle RA. The moon in mankind’s history and lore. Luna Cognita. Published online 2020. doi:10.1007/978-1-4939-1664-1_1
Lieber AL, Agel J. The Lunar Effect: Biological Tides and Human Emotions. Dell Pub. Co; 1978.
Sheldon G, Prunckun H. When the full moon rises over the Sunshine State: A quantitative evaluation of Queensland police calls. International Journal of Criminal Justice Sciences. 2017;12(1). doi:110.5281/zenodo.345722
Rotton J, Kelly IW. Much ado about the full moon: a meta-analysis of lunar-lunacy research. Psychological Bulletin. 1985;97(2).
Gupta R, Nolan D, Bux D, Schneeberger A. Is it the moon? Effects of the lunar cycle on psychiatric admissions, discharges and length of stay. Swiss Med Wkly. 2019. doi:10.4414/smw.2019.20070
Margot J. No Evidence of Purported Lunar Effect on Hospital Admission Rates or Birth Rates. Nurs Res. 2015;64(3):168-175. doi:10.1097/nnr.0000000000000086
Simón A. No effect of the full moon-supermoon on the aggressive behavior of incarcerated convicts: nailing the coffin shut on the Transylvania effect (the myth of the full moon affecting human behavior). Biol Rhythm Res. 2017;49(2):165-168. doi:10.1080/09291016.2017.1354799
Näyhä S. Lunar cycle in homicides: a population-based time series study in Finland. BMJ Open. 2019;9(1):e022759. doi:10.1136/bmjopen-2018-022759
Vyazovskiy V, Foster R. Sleep: A Biological Stimulus from Our Nearest Celestial Neighbor?. Current Biology. 2014;24(12):R557-R560. doi:10.1016/j.cub.2014.05.027
Theriault N, Leduc T, Mitchell A, Rubis JM, Jacobs Gaehowako N. Living protocols: remaking worlds in the face of extinction. Social & Cultural Geography. 2019;21(7). doi:10.1080/14649365.2019.1619821
Nguồn: https://www.verywellmind.com/does-the-moon-actually-affect-our-moods-5206203
Như Trang.
Exploring Psychology - Khám Phá Tâm Lý Học 