Mối liên hệ giữa Trầm cảm và Sáng tạo (Connection Between Depression and Creativity)

Ý tưởng cho rằng trầm cảm và những dạng bệnh lý tâm thần khác lại song hành cùng với sự sáng tạo đang phổ biến tới mức người ta tạo ra những cụm từ như “nghệ sĩ bị tra tấn” và “nghệ sĩ điên”. Nhưng liệu quan niệm này chỉ là một dạng khuôn mẫu, hay nó thực sự có chứa đựng sự thật trong đó?

The notion that depression and other forms of mental illness go hand-in-hand with creativity is so prevalent that it gave rise to the terms “tortured artist” and “mad artist.” But is this idea just a stereotype, or does it actually contain a grain of truth?

Những họa sĩ như Vincent van Gogh, người nổi tiếng đã cắt đứt tai của mình và sau cùng tự kết liễu cuộc đời vào năm 1890, cùng với nhà văn Sylvia Plath, người tự sát năm 1963, có đóng góp vào ý tưởng này. Cả hai nghệ sĩ đều mô tả rõ chứng bệnh tâm thần của mình trong các tài liệu để lại.

Painters such as Vincent van Gogh, who famously cut off his ear and ultimately took his life in 1890, contribute to this idea, as does the writer Sylvia Plath, who died by suicide in 1963. Both artists detailed their mental illness in writing.

Bài viết này sẽ khám phá mối liên hệ ngược đời này giữa sự sáng tạo và bệnh lý tâm thần. Bài viết cũng thảo luận một số lợi ích tiềm ẩn về sức khỏe tâm thần giữa sáng tạo và những khát khao theo đuổi của giới nghệ sĩ.

This article explores the paradoxical association between creativity and mental illness. It also discusses some of the potential mental health benefits of creativity and artistic pursuits.

Những nghệ sĩ nổi tiếng và bệnh lý tâm thần. Popular Artists and Mental Illness

Vào năm 1888, Van Gohg đã gửi một bức thư đến người em trai Theo của mình, giải thích rằng “Anh không thể mô tả chính xác những anh bị làm sao. Lâu lâu anh lại bị lo âu kinh khủng, rõ ràng là chẳng có lý do gì cả, anh cũng hay có cảm giác đầu óc trống rỗng và mệt mỏi… Đôi lúc anh cực kỳ buồn bã và ân hận tột cùng.”

Van Gogh sent an 1888 letter to his brother Theo explaining, “I am unable to describe exactly what is the matter with me. Now and then there are horrible fits of anxiety, apparently without cause, or otherwise a feeling of emptiness and fatigue in the head… at times I have attacks of melancholy and of atrocious remorse.”1

Path cũng viết về chứng bệnh tâm thần của mình, gọi bản thân là bị loạn thần, trầm cảm, và luôn muốn tự sát trong cuốn tiểu thuyết bán tự truyện năm 1963 có tên “The Bell Jar”. Trong cuốn này, bà viết, “Tôi không biết tại sao mình lại phát khóc, nhưng tôi biết rằng nếu bất kỳ ai nói chuyện với tôi và nhìn tôi quá gần, nước mắt sẽ tự trào ra và tiếng nức nở bật ra từ cổ họng và tôi sẽ khóc như vậy trong một tuần.”

Plath also wrote about her mental illness, referring to herself as neurotic, depressed, and suicidal in her 1963 semi-autobiographical novel “The Bell Jar.” In the book, she wrote, “I didn’t know why I was going to cry, but I knew that if anybody spoke to me or looked at me too closely the tears would fly out of my eyes and the sobs would fly out of the throat and I’d cry for a week.”2

Plath và van Gogh chỉ là hai người trong một danh sách dài những nghệ sĩ gặp vấn đề. Edvard Munch, Charles Dickens, Virginia Woolf, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, và Frida Kahlo đều đã từng ghi nhận là nạn nhân của trầm cảm.

Plath and van Gogh were just two of a very long list of suffering artists. Edvard Munch, Charles Dickens, Virginia Woolf, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, and Frida Kahlo are also said to have suffered from depression.

Những nghệ sĩ bị tra tấn là một tên gọi nghe hư cấu đến nỗi các nhà nghiên cứu đã bắt đầu công cuộc khám phá xem liệu có mối liên hệ rõ ràng nào giữa các rối loạn khí sắc và năng lực nghệ thuật, nhưng kết quả vẫn chưa ngã ngũ.

Tortured artists are a group so fabled that researchers have set out to discover if there’s a verifiable link between mood disorders and artistic ability, but the results have largely proven inconclusive.

Một số nhóm nghệ sĩ với tính cách được ghi nhận là có thể đưa đến bệnh lý tâm thần hơn những nhóm dân số bình thường khác, trong khi lại có những người ít có khả năng bị rối loạn khí sắc và các vấn đề tâm lý hơn các nhóm không quá đòi hỏi năng lực sáng tạo. Ngoài ra, một số rối loạn khí sắc nhất định dường như có liên hệ mạnh mẽ với tính sáng tạo hơn những nhóm bệnh khác.

Some types of artists are reportedly more likely to be mentally ill than the general public, while others are less likely than non-creatives to suffer from mood disorders and psychological problems. Moreover, certain mood disorders appear to have stronger links to creativity than others.

Rối loạn khí sắc và năng lực nghệ thuật. Mood Disorders and Artistic Ability

Một nghiên cứu năm 2017 đã đi sâu khám phá xem liệu các rối loạn khí sắc tạo ra tính sáng tạo, sáng tạo gây rối loạn khí sắc, hay những yếu tố chưa rõ khác tạo ra tính sáng tạo và các rối loạn khí sắc. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng rối loạn lưỡng cực, được định hình bởi nhiều giai đoạn hưng cảm và trầm cảm, có liên hệ thường xuyên nhất với sức sáng tạo.

A 2017 study explored whether mood disorders cause creativity, creativity causes mood disorders, or an unknown variable causes creativity and mood disorders.3 The researchers found that bipolar disorder, which is characterized by periods of mania and depression, was most often associated with creativity.

Ngược lại, sáng tạo không có liên đới gì với rối loạn trầm cảm kéo dài, còn có tên gọi là trầm cảm mãn tính hoặc trầm cảm cấp độ nhẹ.

In contrast, creativity was not associated with persistent depressive disorder (PDD), also known as dysthymia or low-grade depression.

Các triệu chứng của trầm cảm mãn tính ít nghiêm trọng hơn trầm cảm dạng điển hình, nhưng thường kéo dài lâu hơn, trung bình tới 5 năm. Tuy nhiên, người mắc trầm cảm mãn tính dạng điển hình thường sẽ sáng tạo hơn những người mắc trầm cảm nhẹ, theo kết luận từ nghiên cứu.

Symptoms of PDD are less severe than they are in major depressive disorder (MDD) but typically last longer, up to five years on average. Yet, people with MDD tend to be more creative than those with mild depression, the research suggests.

Mặc dù trầm cảm điển hình và rối loạn lưỡng cực có liên đới với sáng tạo, nhưng bằng chứng lại không cho thấy việc mắc một rối loạn khí sắc làm tăng năng lực nghệ thuật của một người.

Although major depression and bipolar disorder are associated with creativity, evidence does not indicate that having a mood disorder enhances an individual’s artistic ability.

Thay vào đó, lối sống hối hả và áp lực cao của nhiều nghệ sĩ có thể đưa đến nhiều triệu chứng trầm cảm, như deadline dồn dập, mong đợi cao, phê bình hà khắc và di chuyển nhiều đều là những điều khá phổ biến ở giới làm nghệ thuật.

Rather, the high-pressure and hectic lifestyles of many artists may lead to depressive symptoms, as tight deadlines, high expectations, fierce criticism, and intense travel are common for such individuals.

Sáng tạo và các rối loạn khí sắc: Những triệu chứng tương đồng. Creativity and Mood Disorders: Similar Symptoms

Theo một số nhà nghiên cứu, tìm hiểu về tính sáng tạo và rối loạn khí sắc khá phức tạp vì sự thật là trải nghiệm sáng tạo đôi khi bị nhầm lẫn với những bất ổn về tâm trạng. Ví dụ, các triệu chứng vui buồn thất thường hay hưng cảm nhẹ có thể khiến chủ thể xuất hiện những hành vi giống như khi người ta đang ở trong trạng thái sáng tạo cao độ, bao gồm có nhiều ý tưởng xuất hiện nhanh và giảm nhu cầu ăn ngủ.

According to some researchers, studying creativity and mood disorders is complicated by the fact that the creative experience is sometimes confused with mood disturbances.3 For example, hypomanic and manic symptoms can mirror behaviors that occur during intense creative episodes, including rapidly occurring ideas and the reduced need for food and sleep.

Những hành vi như vậy thường xuất hiện khi một người ở trong trạng thái dòng chảy tâm lý, một trạng thái tinh thần khi con người ta trở nên cực kỳ tập trung và sáng tạo. Trong quá trình này, chủ thể cũng sẽ có sự tập trung cao độ cũng như nhận thức mơ hồ méo mó về thời gian.

Such behaviors also often occur when a person is in a state of flow, a mental state where people become highly focused and creative. During this time, people also exhibit intense and focused concentration as well as a distorted sense of time.

Cuối cùng, bài tổng quan của Taylor lại đặt thêm nhiều câu hỏi thay vì tìm ra câu trả lời. Bà cho rằng sự tìm hiểu của mình là một hướng dẫn cho những nghiên cứu trong tương lai thay vì là một nghiên cứu đi theo hướng kết luận. Là vì câu hỏi “sự sáng tạo liệu có liên đới với rối loạn khí sắc hay không là quá chung chung nên khó mà tìm ra những câu trả lời mang tính xây dựng và có thể đưa đến sai sót hoặc kết luận quá khái quát,” bà giải thích.

In the end, Taylor’s review raised more questions than it answered. She suggested that her investigation is a guide for future research rather than a conclusive study. That’s because asking “if creativity is related to mood disorder is too general to yield constructive answers and may lead to faulty or overgeneralized conclusions,” she explained.3

Và những nghiên cứu trước đây không đặt ra nhiều câu hỏi cụ thể, vốn tạo ra “khả năng mập mờ” thay vì một câu “có” chắc chắn cho câu hỏi đó. Có nghĩa là, nhiều nghiên cứu thực hiện trước nghiên cứu tổng quan của Taylor cũng chỉ ra rằng có một mối liên hệ tồn tại giữa các rối loạn tâm thần và sự sáng tạo.

And previous studies did not pose more specific questions, which generate a “vague maybe” rather than a definitive yes to that inquiry. That said, a large study conducted before Taylor’s review also indicates that a link exists between psychiatric disorders and creativity.

Lợi ích của nghệ thuật lên sức khỏe tâm thần. The Benefits of Art on Mental Health

Mặt khác, sáng tạo có thể là một nơi “xả” tích cực cho những người gặp khó chịu tinh thần, bằng chứng liệu pháp nghệ thuật đang dần được chỉ định nhiều hơn cho nạn nhân của sang chấn.

On the other hand, creativity can be a positive outlet for people in mental distress, with art therapy increasingly prescribed for victims of trauma. Research has found that writing about painful past events may even temporarily boost one’s immune system.4

Vì sáng tạo có thể chữa lành nên người mắc các rối loạn khí sắc có thể dùng bản năng của mình tạo ra những tác phẩm nghệ thuật giúp họ đối phó với căn bệnh hoặc chữa lành. Một số lợi ích tiềm ẩn của nghệ thuật và sáng tạo dành cho sức khỏe tâm thần bao gồm:

Since creativity can be healing, people with mood disorders may instinctively turn to art to help themselves cope or heal. Some potential benefits of art and creativity for mental health include:5

– Giảm căng thẳng. Reduced stress

– Cải thiện kỹ năng ứng phó. Better coping skills

– Giảm trầm cảm và lo âu. Decreased depression and anxiety

– Cải thiện trí nhớ. Improved memory

– Tăng sức bật tinh thần. Increased resilience

– Nâng cao lòng tự trọng. Better self-esteem

– Cải thiện kỹ năng ứng phó với sang chấn. Improved trauma-coping

Các bài tổng quan nghiên cứu cho rằng mối liên hệ giữa sáng tạo và sức khỏe tâm thần là khá mơ hồ và phức tạp. Một học thuyết có tên là mô hình sáng tạo hai chiều, cho rằng sáng tạo là sản phẩm của sự kiên định và linh hoạt của nhận thức.

Reviews of the available research suggest that the connection between creativity and mental health is nuanced and complex. One theory, known as the dual-pathway model of creativity, suggests that creativity is the product of cognitive persistence and flexibility.6

Sáng tạo có thể tác động tích cực lên sức khỏe tâm thần, cho phép con người ta hình thành kỹ năng và chiến thuật giúp cải thiện cả sự sáng tạo và tối ưu hóa sức khỏe tinh thần.

Creativity can have a positive effect on mental health, allowing people to develop skills and strategies that both improve creativity and maximize mental well-being.

Rối loạn lưỡng cực, các đặc tính dạng phân liệt và sự sáng tạo. Bipolar Disorder, Schizotypal Traits, and Creativity

Trong một nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một nghiên cứu kéo dài 40 năm trên xấp xỉ 1.2 triệu người Thụy Điển và xác định được mức sáng tạo có cao hơn một chút ở những người mắc rối loạn lưỡng cực hơn nhóm dân số chung.

In one study, researchers examined 40 years of research on approximately 1.2 million Swedish people and determined that creatives had a slightly higher rate of bipolar disorder diagnoses than the general population.7

Tuy nhiên, tỷ lệ mắc rối loạn lưỡng cực ở nhóm này khá nhỏ. Khả năng người mắc rối loạn này tham gia lĩnh vực nghệ thuật chỉ cao hơn 8% so với bình thường.

The incidence of bipolar disorder in this group was small, however. People with the disorder were just 8% more likely to enter the arts.7

Các nhà nghiên cứu xác định rằng những nhà văn sẽ có nguy cơ dễ mắc bệnh lý này cao hơn tới 121%, và có nguy cơ tự sát cao hơn 50% so với nhóm dân số chung. Ngược lại, vũ công, nghệ sĩ thị giác, và giám đốc sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh lý tâm thần hơn nhóm dân số chung.

The researchers determined that writers were 121% more likely to suffer from the condition, and about 50% more likely to take their own lives than the public overall.7 In contrast, dancers, visual artists, and directors were less likely than the general public to suffer from a mental illness.

Điều thú vị là nghiên cứu cũng phát hiện ra những người họ hàng thân với người mắc các rối loạn như tự kỷ, tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực và biếng ăn tâm thần lại có rất nhiều người làm việc trong lãnh vực nghệ thuật.

Interestingly, the study also found that close relatives of people with disorders such as autism, schizophrenia, bipolar disorder, and anorexia nervosa disproportionately worked in the arts.

Nghiên cứu cho thấy thành viên không bị mắc rối loạn tâm lý trong gia đình có người mắc tâm thần phân liệt có khả năng xuất hiện các đặc trưng tính cách dạng phân liệt cao hơn dân số chung. Các đặc tính dạng phân liệt bao gồm sở hữu các ranh giới tinh thần kém giữa bản thân và mọi người, có xuất hiện tình trạng hành xử vô phép tắc một cách bốc đồng, và có những trải nghiệm nhận thức bất thường.

Research indicates that the non-psychologically disordered family members of people with schizophrenia tend to have more schizotypal personality traits than the general population. Schizotypal traits include having poor mental boundaries between the self and others, engaging in impulsive nonconformity, and unusual perceptional experiences.8

Những người đặc tính sáng tạo cùng với các trải nghiệm nhận thức bất thường và hành xử bốc đồng không phép tắc có điểm số sáng tạo cao hơn những người khác. Một nghiên cứu năm 2013 cho rằng các quá trình trong tâm trí diễn ra trong suốt khoảng thời gian sáng tạo khá tương đồng với những gì xảy ra trong “thiên hướng loạn thần.”

Creative personalities with unusual perceptual experiences and impulsive nonconformity rated themselves higher on a creativity scale than others. A 2013 study suggested that the mental processes that occur during the creative process are similar to those that occur in “psychosis proneness.”9

Sự trùng lắp này không có nghĩa là bệnh lý tâm thần bồi đắp cho tính sáng tạo mà là nó ủng hộ cho quan điểm cho rằng một não bộ có tính sáng tạo có thể khá giống với não bộ của một người mắc rối loạn loạn thần.

This overlap doesn’t mean that mental illness fosters creativity but supports the idea that a brain engaged in a creative pursuit may closely resemble the brain of someone with a psychiatric disorder.

Kết luận. Final words

Mặc dù các nghiên cứu và quan sát đã chỉ ra có một sự kết nối giữa trầm cảm và sáng tạo nhưng vẫn chưa có bằng chứng mang tính kết luận nào cho thấy một người mắc trầm cảm sẽ “sáng tạo hơn”. Tuy nhiên, chúng ta vẫn nên để ý thấy những đặc tính tương đồng xuất hiện ở cả các rối loạn khí sắc và tính sáng tạo.

While studies and observations have shown a connection between depression and creativity, there is no conclusive evidence that someone suffering from depression would be “more creative.” However, it’s worth noting the similar traits that are associated with both mood disorders and creativity.

Dù thế nào đi nữa thì tính sáng tạo và óc nghệ sĩ đã được chứng minh là có lợi ích đáng kể cho những người mắc trầm cảm. Nếu bạn hoặc người thân mắc trầm cảm, ngoài việc đi thăm khám y tế, bạn có thể cân nhắc tham gia một dự án nghệ thuật nào đó – Bạn có thể bất ngờ cảm thấy thoải mái, cảm nhận sự nhẹ nhõm qua vẽ tranh, viết lách hay thậm chí khiêu vũ một mình theo nhạc.

Either way, creativity and artistic expression have been shown to have a significant benefit to people with depression. If you or a loved one has depression, in addition to seeing a health professional, you might consider engaging in an art project—you may be pleasantly surprised at the sense of relief provided by painting, writing, or even dancing alone to some music.

Tham khảo. Sources

Adams William Lee. The dark side of creativity: Depression + anxiety x madness = genius? CNN. 2014 Jan 22.

The Bell Jar Quotes. Goodreads.

Taylor CL. Creativity and mood disorder: A systematic review and meta-analysis. Perspectives on Psychological Science. 2017;12(6):174569161769965. doi:10.1177/1745691617699653

Hammond Claudia. The puzzling way that writing heals the body. BBC. 2017 June 2.

Regev D, Cohen-Yatziv L. Effectiveness of art therapy with adult clients in 2018—what progress has been made?. Front Psychol. 2018;9:1531. doi:10.3389/fpsyg.2018.01531

Zhao R, Tang Z, Lu F, Xing Q, Shen W. An updated evaluation of the dichotomous link between creativity and mental health. Front Psychiatry. 2022;12:781961. doi:10.3389/fpsyt.2021.781961

Kyaga S, Landén M, Boman M, Hultman CM, Långström N, Lichtenstein P. Mental illness, suicide and creativity: 40-Year prospective total population study. Journal of Psychiatric Research. 2013;47(1):83-90. doi:10.1016/j.jpsychires.2012.09.010

Kauffman SB. The real link between creativity and mental illness. Scientific American.

Fink A, Weber B, Koschutnig K, et al. Creativity and schizotypy from the neuroscience perspective. Cogn Affect Behav Neurosci. 2014;14(1):378-387. doi:10.3758/s13415-013-0210-6

Nguồn: https://www.verywellmind.com/the-link-between-depression-and-creativity-5094193

Như Trang.