Hiện tượng Baader-Meinhof (The Baader-Meinhof Phenomenon)

Hiện tượng Baader-Meinhof, còn được biết đến với tên gọi ảo tưởng tần suất, là một thiên kiến nhận thức khi một thứ gì đó kiểu như đột nhiên xuất hiện khắp nơi sau khi bạn thấy nó lần đầu. Hiệu ứng này khởi nguồn từ thiên kiến nhận thức và chú ý có chọn lọc, vốn là những quá trình khiến não bộ tập trung và củng cố thông tin mới.

The Baader-Meinhof phenomenon, also known as the frequency illusion, is a cognitive bias where something suddenly seems to be everywhere after first noticing it. This effect stems from selective attention and confirmation bias, which cause your brain to focus on and reinforce the new information.

Sự thật thú vị. Fun Fact

Thuật ngữ “hiện tượng Baader-Meinhof” được đặt tên bởi một độc giả của một tờ báo ở Minnesota. Họ có chính trải nghiệm này sau khi tìm hiểu về một nhóm cực đoan cánh tra người Đức từ những năm 1970 có tên là Nhóm Baader-Meinhof. Cái tên này vẫn mãi được sử dụng, dù các nhà tâm lý học sau này đã gọi thiên kiến nhận thức này là ảo tưởng tần suất.

The term “Baader-Meinhof phenomenon” was first coined by a reader of a Minnesota newspaper. They’d had this exact experience after learning about a far-left German extremist group from the 1970s called the Baader-Meinhof Group.2 The name stuck, even though psychologists later dubbed this type of cognitive bias the frequency illusion.

Cách vận hành: Tâm lý học đằng sau hiệu ứng này. How It Works: They Psychology Behind the Effect

Nhìn thấy cùng một thứ khắp nơi nghe như kiểu một chuyện rất cá nhân, nhưng thực sự lại là kết quả của cách não bộ lọc thông tin về thế giới. Đặc biệt, có hai quá trình tâm trí quan trọng vận hành: chú ý có chọn lọc và thiên kiến nhận thức.

Seeing the same thing everywhere might seem like a deeply personal sign, but it’s actually the result of how your brain filters information about the world. Specifically, there are two important mental processes at work: selective attention and confirmation bias.

“Chú ý có chọn lọc là khả năng để ý đến một vài thứ nhất định, thay vì các thứ khác,” BS. Alex Dimitriu, một bác sĩ tâm thần và chuyên gia về y học giấc ngủ, sáng lập viên tổ chức Tâm thần và y học giấc ngủ Menlo Park, giải thích.

“Selective attention is the ability to notice some things and not others,” explains Alex Dimitriu, MD, double board-certified in Psychiatry and Sleep Medicine and founder of Menlo Park Psychiatry & Sleep Medicine

Chúng ta đều bị vây quanh bởi quá nhiều thông tin khiến não không thể xử lý, phân loại và ghi nhớ hết. Để tận dụng tối đa tài nguyên có hạn, não phải lọc một “biển trời” những thông tin náo động này, phân loại cái gì không quan trọng và tập trung vào những chi tiết chính. Chú ý có chọn lọc cũng giống như ánh đèn sân khấu, thu tập trung của não về sự kiện chính.

We are surrounded by so much information that it’s just not possible for the brain to process, sort, and remember it all. To make the most of its limited resources, the brain has to filter the sea of noise, sort out what isn’t important, and hone in on the key details. Selective attention is a lot like a spotlight, drawing your brain’s focus onto the main event.

Thiên kiến nhận thức là khuynh hướng tìm kiếm và tin vào những nguồn tin ủng hộ niềm tin cố hữu trong ta. Một khi ta bắt đầu để ý đến thứ gì đó (và rồi thấy lại nó hết lần này đến lần khác), ý tưởng cho rằng nó đang xuất hiện với tần suất cao hơn được xác nhận. Ngay cả khi bạn không thực sự nhận thức được, thì bạn có thể đã có xuất hiện một kiểu thống kê trong đầu khiến dạng thức này như có thật vậy.

The confirmation bias involves our tendency to seek out and believe information that supports our existing beliefs. Once we start noticing something (and then notice it again and again), it confirms the idea that it’s appearing more frequently. Even if you aren’t really aware of it, you might start keeping a sort of mental tally that makes the pattern feel real.

BS. Dimitriu giải thích vận hành của hiện tượng này như sau: Dr. Dimitriu explains that it works like this:

– Thiên kiến tần suất: Bạn biết về một thứ gì đó mới, và rồi thấy nó có mặt khắp mọi nơi.

Frequency bias: You learn about something new, and notice it all over the place.

– Thiên kiến chọn lọc: Bạn tập trung nhiều hơn và những thứ mới học được, và khi bạn làm như vậy, nó xác nhận niềm tin cho rằng thứ này phổ biến và quan trọng, củng cố vòng lặp này.

Selection bias: You focus more on the new thing you learned, and ignore cases where you don’t see it.

– Thiên kiến xác nhận: Bạn mong đợi nhìn thấy thứ mới mẻ này nhiều hơn, và làm như vậy, niềm tin rằng thứ đó phổ biến và quan trọng được xác định, giúp củng cố vòng lặp này.

Confirmation bias: You expect to see the new thing more, and when you do, it confirms your belief that it is more common and important, reinforcing the loop.

Kết quả của những quá trình này là ảo tưởng hình thành: Thứ bạn để ý thấy dường như có mặt ở mọi nơi. Và vì cảm giác nó có mặt ở mọi nơi, nên bạn có thể nhầm tưởng rằng nó phổ biến hơn thực tế. Điều này có thể ảnh hưởng lên cách bạn nhìn nhận thế giới cũng như những quyết định bạn đưa ra.

The result of these processes is the formation of an illusion: the thing you noticed seems to be everywhere. And because it seems to be everywhere, you might mistakenly believe that it is more common than it really is. This can influence how you see the world as well as the decisions that you make.

Ví dụ thực tiễn. Real-Life Examples of the Baader-Meinhof Phenomenon

Nói thật, một khi bạn đã biết về hiện tượng Baader-Meinhof, thì bạn có thể sẽ để ý thấy nhiều ví dụ về nó ở khắp mọi nơi.

True to form, once you know about the Baader-Meinhof phenomenon, you’ll probably start to notice examples of it everywhere.

Bạn có thể để ý thấy hiện tượng này nếu bạn đang cân nhắc mua một chiếc xe mới, BS. Dimitriu nói. “Nếu bạn muốn mua một chiếc xe cụ thể, bạn có thể để ý chiếc xe này thường xuyên hơn khi đi trên đường. Lý do là vì sự chú ý có chọn lọc; não bộ của bạn bắt đầu để ý đến thứ mà bạn đang nghĩ đến nhiều hơn, đồng thời ngó lơ những thứ khác, vậy nên bạn mới cảm giác nhìn thấy cái bạn nghĩ với tần suất cao hơn,” ông nói.

You might notice this phenomenon if you are considering buying a new car, Dr. Dimitriu notes. “If you were shopping for a particular car, you might notice cars like it a lot more often on the road. It happens because of selective attention; your brain starts to notice the thing you’ve been thinking about more, while ignoring other things,” he says, “so it looks like you are seeing more of what you have been thinking about.”

BS. Dimitriu cũng lưu ý rằng ta có thể thấy ví dụ ở khắp mọi nơi, từ thời trang hoặc các đồ vật phong cách đến những khái niệm tâm lý học (như thao túng tâm lý hoặc dội bom tình yêu). “Bạn nghe, bạn tin, bạn (chọn) thấy nó mọi nơi, và rồi bạn nghĩ, “Ai cũng làm thế,” ông nói.

Dr. Dimitriu also notes that common examples can be seen everywhere, ranging from fashion or style items to psychological concepts (like gaslighting or love bombing). “You hear it, you buy in, you (selectively) see it everywhere, and you then think, ‘Everyone seems to be doing that,'” he says.

Vacchiano lưu ý rằng trong thế giới quá tải thông tin ngày nay thì việc tập trung chú ý quá nhiều vào những chủ đề nhất định có thể ảnh hưởng tiêu cực lên sức khỏe thể chất và tinh thần. Nếu bạn từng thấy mình liên tục lướt đọc tin tiêu cực thì bạn hiểu một vài sự kiện nhất định có thể lan truyền nhanh thế nào.

Vacchiano notes that in today’s information-overloaded world, focusing our attention too much on certain topics can negatively impact mental health and well-being. If you’ve ever found yourself doomscrolling, you know just how quickly it can seem that certain events are widely prevalent.

Mặc dù biết thông tin là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là ta tìm ra cách cân bằng sức khỏe thể chất, tinh thần và tâm linh của chúng ta.

Although it can be important for us to stay informed, it’s more important that we find a way to balance our physical, mental, and spiritual health.

— JOSEPH VACCHIANO, LCADC, LCSW

“Việc đặt thiết bị xuống và hòa mình vào thiên nhiên và các hoạt động thể chất có thể giúp loại bỏ cảm giác những điều tồi tệ ta thấy trên mạng đang diễn ra mọi lúc với tất cả mọi người,” ông đề xuất. “Nó sẽ giúp ta bắt đầu để ý hơn đến những điều tốt đẹp trong cuộc sống và những thứ ta có thể kiểm soát được.”

“Putting our devices down and getting involved in nature and physical activity can help remove the feeling that the bad things we’re seeing online are happening to everyone all the time,” he recommends. “It will help us start to become more aware of the good things in life and where we do have control.”

Toàn những thứ diễn ra trong đầu? Những quan niệm sai phổ biến. Is It All in Your Head? Common Misconceptions

Hiện tượng Baader-Meinhof đôi lúc có thể có ý nghĩa về tâm linh. Bạn bắt đầu để ý đến những điều nhỏ bé có thể nhắc bạn nhớ đến một khoảnh khắc đặc biệt, cho bạn động lực, hoặc như kiểu một thông điệp từ người thân đã qua đời. Giống như một dấu hiệu có ý nghĩ riêng từ vũ trụ dành cho bạn.

The Baader-Meinhof phenomenon can sometimes take on a spiritual significance. You start noticing small things that might remind you of a special moment, give you motivation, or seem like a message from a deceased loved one. It might feel like a personal and meaningful sign from the universe.

Việc quyết định tầm quan trọng của nó tùy thuộc vào bạn, nhưng sẽ rất hữu ích khi nhớ rằng không phải là thế gian này đã thay đổi. Mà chính ra là nhận thức của bạn đã không còn như cũ.

Whether you decide to assign it significance is up to you, but it can be helpful to remember that it isn’t that the world has changed. It’s that your awareness has shifted.

Những quan niệm sai lệch phổ biến bao gồm: Common misconceptions include:

– Nó phổ biến mà: Trong thực tế, cái bạn đang để ý thấy đã có ở đó rồi, ngay cả khi bạn không phải lúc nào cũng để ý đến nó. Bằng cách để ý nó nhiều hơn, nó có thể củng cố góc nhìn cho rằng một thứ gì đó phổ biến hơn thực tế. 

It’s more common: In reality, what you are noticing was already there, even if you weren’t aware of it at the time. And by noticing it more, it can reinforce a narrative that something is more common than it really is.

– Nó mới mà: Bạn cũng sẽ dễ rơi vào cái bẫy nghĩ rằng hiện tượng này chỉ xuất hiện khi có thứ gì đó “mới”. Tuy nhiên, không chỉ có tính mới mẻ mới khiến chúng ta để ý và cố tìm ra những dạng thức và ý nghĩa. Bất cứ thứ gì cũng có thể bị tác động bởi ảo tưởng tần suất. Tất cả những gì cần có ở đây là một chút tập trung mới mẻ.

It’s new: It’s also easy to fall into the trap of thinking that this only happens when something is “new.” However, it’s not just novelty that makes us notice things and try to find patterns and meaning. Anything can be affected by the frequency illusion. All it takes is some renewed attention.

– Trùng hợp thôi: Bạn cũng có khuynh hướng nhầm lẫn hiệu ứng Baader-Meinhof với sự ngẫu nhiên. Ảo tưởng tần suất chủ yếu là cách bạn nhìn nhận mọi thứ, và không hề ngẫu nhiên. Não bộ của chúng ta giỏi phát hiện ra các dạng thức, ngay cả khi chẳng có mấy ý nghĩa đằng sau chúng.

It’s a coincidence: There’s also the tendency to confuse the Baader-Meinhof effect with coincidence. The frequency illusion is more about how you perceive things and not chance. Our brains are good at spotting patterns, even when there isn’t much meaning behind them.

Tại sao hiện tượng này quan trọng? Why Does the Phenomenon Matter?

Hiện tượng Baader-Meinhof nghe giống như một bất thường nhận thức thú vị nhưng việc nhận ra cách nó vận hành tiết lộ nhiều điều quan trọng về cách tâm trí vận hành. Nó cũng giúp ta nhận ra rằng cách ta nhìn nhận thế giới không hề 100% khách quan.

The Baader-Meinhof might seem like an interesting cognitive anomaly but recognizing how it works reveals important ways that the mind works. It also helps us see that the way we perceive the world isn’t 100% objective.

Não bộ phải liên tục lọc thông tin vậy nên nó dùng tài nguyên nó có để ưu tiên những thứ thực sự quan trọng. Những quá trình lọc này giúp ta hiểu mọi thứ dễ dàng hơn và bớt bị choáng ngợp hơn, nhưng chúng cũng có thể khiến chúng ta ngó lơ một số thông tin hoặc gây ra thiên kiến trong cách ta phiên giải.

The brain has to constantly filter out information so that it can use its resources to prioritize what really matters. These filtering processes help make things easier to understand and less overwhelming, but they can also cause us to ignore some information or bias our interpretations.

Điều này định hình mọi thứ từ cách ta hình thành quan điểm đến cách ta ra quyết định. Ví dụ, khi bạn nghiên cứu về một chủ đề, bạn có thể bắt đầu để ý thấy rằng đề tài này có mặt ở khắp mọi nơi. Vì tâm trí đã bám dính vào nó, nó trở nên phổ biến hơn rất nhiều, vốn lại có thể ảnh hưởng lên quan điểm, lựa chọn và nhận thức của chúng ta về cái gọi là “bình thường.”

This shapes everything from how we form our opinions to how we make decisions. For example, when you are researching a topic, you might start to notice that topic everywhere. Because your mind has latched onto it, it starts to seem a lot more common, which can then influence your opinions, choices, and perceptions of what’s “normal.”

Hãy cân nhắc cách sự ảnh hưởng của hiện tượng này lên những đề tài nghiêm túc hơn, như cách con người ta phản hồi với tin tức hoặc hình thành các khuôn mẫu về con người. Một khi một hướng nhìn nhận nào đó được bạn chú ý tới, thì bạn sẽ bắt đầu để ý thấy càng nhiều ví dụ về nó. Nó có thể củng cố nhận định và các nỗi sợ bạn có trước đó, khiến bạn dễ rơi vào một số kiểu tư duy nhất định mà không cân nhắc đến những góc nhìn thay thế khác.

Consider how that might influence more serious topics, like how people respond to the news or form stereotypes about others. Once a specific narrative grabs your attention, you’ll start to spot more and more examples of it. It can reinforce your assumptions and fears, making it easier to fall into a certain type of thinking without considering alternative viewpoints.

Nhận thức về tính lặp lại này có thể góp phần tạo ra một thứ có tên là hiệu ứng sự thật ảo giác. Về cơ bản, thông tin được lặp lại nhiều lần thường được coi là “thật” hơn thông tin mới.

This perception of repetition can contribute to something called the illusory truth effect. Essentially, repeated information is often perceived as more truthful than new information.3

Liệu có thể kiểm soát hay ngăn chặn nó? Can You Control or Prevent It?

Nhận thức được hiệu ứng Baader-Meinhof có thể giúp bạn từng bước giảm thiểu thiên kiến này, nhưng không có cách nào để “tắt” nó cả. Nó là một phần trong cách não bộ vận hành. Trong một số trường hợp, nó thực sự khá hữu ích và giúp bạn tập trung chú ý, lưu tâm đến các dạng thức và học hỏi những điều mới.

Being aware of the Baader-Meinhof phenomenon can help you take steps to minimize this bias, but there’s no way to just turn it off. It’s a part of how your brain operates. In some cases, it can actually be helpful and allow you to focus attention, notice patterns, and learn new things.

Ví dụ, các nhà nghiên cứu cho rằng nó có thể đóng vai trò như một công cụ học tập quan trọng trong bối cảnh y khoa. Một khi các nhân viên y tế nhận thức rõ hơn các triệu chứng của một bệnh lý hiếm gặp, hiện tượng Baader-Meinhof có thể giúp họ nhận ra chúng tốt hơn khi gặp phải chúng lần tiếp theo.

For example, researchers suggest it can serve as an important learning tool in medical contexts. Once medical professionals become more aware of the symptoms of a rare condition, the Baader-Meinhof phenomenon may help them better recognize it when they encounter it.4

Những điều tốt nhất bạn có thể làm để ngăn ngừa ảo tưởng tần suất ảnh hưởng lên suy nghĩ của mình bao gồm:

The best things you can do to prevent the frequency illusion from biasing your thinking are to:5

– Để ý thời điểm nó đang xảy ra: Nếu có thứ gì đó như đang có mặt khắp nơi, hãy cố lùi lại và hỏi tại sao. Đây có phải thứ bạn mới biết đến? Bạn đã đang nghĩ về nó nhiều hơn? Liệu nó có thực sự phổ biến hơn, hay bạn chỉ đang để ý đến nó nhiều hơn? Chiêm nghiệm có thể giúp bạn hiểu về nó rõ ràng hơn phần nào.

Notice when it’s happening: If something seems like it’s everywhere, try to step back and ask why. Is it something you just learned about? Have you been thinking about it more? Is it really more common, or are you just noticing it more? Reflecting on it can provide some clarity.

– Giữ tâm trí rộng mở: Vacchiano lưu ý rằng mặc dù con người ta sẽ cởi mở hơn khi mới tìm hiểu về một chủ đề nhưng họ thường bắt đầu tập trung vào một ý tưởng đơn lẻ mà họ cho là đúng (ngay cả khi thực sự không phải vậy). “Điều quan trọng là ta phải luôn giữ đầu óc cởi mở và sẵn sàng đón nhận những ý kiến khác để hiểu toàn diện một điều gì đó,” ông giải thích.

Keep an open mind: Vacchiano notes that while people tend to be more open-minded when they first learn about a topic, they often begin to focus on a singular idea that they think is right (even if it isn’t). “It is important to always keep an open mind and be open to other opinions and data to fully make a case for something,” he explains.

– Kiểm tra nguồn: Nếu bạn chỉ lấy thông tin từ một nguồn, hãy cân nhắc và tìm thêm những nguồn khác. Mạng xã hội cũng đóng một vai trò trong ảo tưởng tần suất. Một khi bạn có quan tâm đến một chủ đề, thuật toán sẽ tự cho bạn thấy cũng nội dung đó nhiều hơn. Điều này có thể làm méo mó nhận thức của bạn về tính phổ biến và liên quan của thông tin.

Check your sources: If you are only getting your information from one source, consider branching out and looking for other resources. Social media can also play a role in the frequency illusion. Once you show interest in a topic, your algorithm will naturally start serving up more of the same content. That can distort your perceptions of what’s popular and relevant.

– Thông tin có kiểm chứng: Nếu được, hãy tìm những dữ liệu khác quan có thể giúp xác định hoặc bác bỏ điều thực sự phổ biến hơn. “Khích lệ bản thân và mọi người nghiên cứu về đề tài từ những trang mạng danh tiếng, liên tục đặt câu hỏi, tò mò và học hỏi từ những con người khác biệt với bạn,” Vacchiano nói.

Fact-check information: When possible, look for objective data that can help confirm or refute whether something really is more common. “Encourage yourself and others to research the topic from reputable sites, continue to ask questions, get curious, and learn from people that are different from you,” Vacchiano says.

– Chú tâm: Bạn không thể ngăn não bộ để ý đến các dạng thức (và bạn cũng không muốn làm như vậy), nhưng bạn có thể để tâm hơn về cách bạn phiên giải những dạng thức này. Việc biết được sự ảnh hưởng của các thiên kiến như ảo tưởng tần suất lên cách bạn suy nghĩ có thể giúp bạn tránh bị ảnh hưởng quá mức bởi các thuật toán trên mạng xã hội và những “buồng vang thông tin” khiến bạn nghĩ một số dạng thức là phổ biến hơn thực tế.

Be mindful: You can’t stop your brain from noticing patterns (nor would you want to), but you can be more mindful about your interpretations of those patterns. Knowing that biases like the frequency illusion can affect your thinking can help you avoid being overly influenced by social media algorithms and echo chambers that make you think certain patterns are more common than they really are.

Mục tiêu không phải là làm não bộ ngưng để ý đến các dạng thức; mà là củng cố cảm quan của bạn về tính tò mò và tư duy phản biện.

The goal isn’t to stop your brain from noticing patterns; it’s to strengthen your sense of curiosity and critical thinking.

Những điều cần ghi nhớ. Key Takeaways

Hiện tượng Baader-Meinhof, hay ảo tưởng tần suất, xuất hiện khi một thứ gì đó bạn mới biết đến gần đây đột nhiên có mặt ở mọi nơi. Không phải là vì nó phổ biến, mà vì não bộ của bạn giờ đang bị “mồi” để để ý đến nó nhiều hơn do chú ý có chọn lọc và thiên kiến nhận thức.

The Baader-Meinhof phenomenon, or frequency illusion, happens when something you’ve recently noticed suddenly appears everywhere. It’s not that it’s actually more common; it’s that your brain is now primed to notice it more due to selective attention and confirmation bias.

Ảo tưởng này có thể ảnh hưởng lên nhận thức, niềm tin và quyết định của bạn, thường là bạn không nhận ra nó. Một khi não bộ bạn để ý đến một dạng thức cụ thể nào đó rồi thì nó có thể củng cố quan niệm sai lệch cho rằng dạng thức đó xuất hiện nhiều hơn hoặc quan trọng hơn thực tế; các thuật toán trên mạng xã hội có thể phóng đại thêm các dạng thức này.

This illusion can impact your perception, beliefs, and decisions, often without you realizing it. Once your brain notices a certain pattern, it can reinforce the false idea that something is more frequent or important than it really is; social media algorithms can also amplify these patterns.

Bằng nhận thức rõ ràng hơn về ảo tưởng tần suất, bạn có thể tư duy một cách phản biện hơn và tránh được các nhận định thiên vị. Thay vì tiếp nhận các dạng thức này ở giá trị bề mặt, bạn có thể bắt đầu hỏi những câu hỏi sâu hơn về lý do tại sao giờ bạn để ý đến nó và xem xem có cách lý giải nào khác không. Điều này có thể mở ra cánh cửa cho những góc nhìn sâu sắc, cân bằng và rõ ràng hơn. Điều đó đặc biệt quan trọng trong một thế giới đang bị quá tải thông tin và thuật toán cung cấp ta những nội dung dựa trên những thứ ta đã tiếp xúc.

By becoming more aware of the frequency illusion, you can think more critically and avoid biased judgments. Instead of taking these patterns at face value, you can start asking deeper questions about why you’re noticing them now and if there might be other explanations in play. This can open the door to more thoughtful, balanced, and informed perspectives. That’s particularly important in a world overflowing with information and algorithms that feed us content based on the things we’ve already engaged with.

Tham khảo. Sources

van der Meulen M. Are we indeed so illuded? Recency and frequency illusions in Dutch prescriptivism. Languages. 2022;7(1):42. doi:10.3390/languages7010042

Twin Cities Pioneer Press. Sunday bulletin board: ‘I have dubbed it the The Badder-Meinhof Phenomenon.

Hassan A, Barber SJ. The effects of repetition frequency on the illusory truth effect. Cogn Res Princ Implic. 2021;6(1):38. doi:10.1186/s41235-021-00301-5

Purohit K. The Baader-Meinhof phenomenon in radiology. Academic Radiology. 2019;26(6):e127. doi:10.1016/j.acra.2019.01.025

Satya-Murti S, Lockhart J. Recognizing and reducing cognitive bias in clinical and forensic neurology. Neurol Clin Pract. 2015;5(5):389-396. doi:10.1212/CPJ.0000000000000181

Nguồn: https://www.verywellmind.com/the-baader-meinhof-phenomenon-11767616

Như Trang.