Liệu pháp hồi tưởng là một dạng tâm lý trị liệu tập trung vào gợi nhớ lại những sự kiện trong quá khứ. Bằng cách trở lại những sự kiện quá khứ này, con người ta sẽ cảm thấy thỏa mãn. Thường áp dụng lên nhóm người cao tuổi, dạng trị liệu nhìn lại cuộc đời này giúp cải thiện cảm quan của chủ thể về sức khỏe của họ.
Reminiscence therapy (RT) is a type of psychotherapy that involves recalling past events. By returning to these past incidents, people feel pleasure. Often employed with older people, this type of life review therapy improves a person’s sense of well-being.
TS. Robert Butler, một bác sĩ tâm thần làm việc trong lão khoa những năm 1960, được công nhận là người đầu tiên khám phá giá trị của liệu pháp hồi tưởng. Vì liệu pháp hồi tưởng là hình thức can thiệp không dùng thuốc nên nó có thể được ứng dụng khá rộng rãi.
Dr. Robert Butler, a psychiatrist who worked in the area of geriatric medicine in the 1960s, is credited with first exploring the therapeutic value of reminiscence.1 Because RT is a non-pharmacological form of intervention, it can be widely used.
Nghiên cứu cho thấy dạng trị liệu này giúp cải thiện lòng tự trọng và giúp người lớn tuổi cảm thấy thoải mái hơn. Khi người lớn tuổi được nhắc nhớ về những ngày tháng đã qua, họ sẽ háo hức trò chuyện với mọi người. Họ sẽ có cảm giác trọn vẹn khi chia sẻ về những giai đoạn đã qua trong cuộc đời mình.
Research shows that this kind of therapy improves self-esteem and comforts older patients.1 When older people are reminded of bygone days, they become eager to communicate with others. They gain a sense of fulfillment in sharing past episodes of their lives.
Các phiên hồi tưởng có thể được thực hiện theo kiểu trang trọng hoặc thoải mái, tương tác một – một hoặc theo nhóm.
Reminiscence sessions may be conducted in a formal or informal way, either one-on-one or in a group setting.
Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ tuyên bố việc sử dụng những đoạn hồi ức hoặc những cột mốc lịch sử trong cuộc sống có thể thực hiện bằng định dạng văn bản hoặc lời nói. Ví dụ, bà của bạn có thể chia sẻ với bạn về những lá thư thời chiến mà ông bạn đã gửi, hoặc dì của bạn có thể hoài niệm về những buổi dạo chơi suốt mùa hè trong khu bà đã từng ở ngày bé. Chia sẻ ký ức với người thân bằng cách nào cũng đều có giá trị cả.
The American Psychological Association states that the use of reminiscences or life histories can take place in either written or oral formats.2 For example, your grandmother might share old war letters from your grandfather with you, or your aunt might talk nostalgically about summer strolls she took in her childhood neighborhood. Sharing memories with loved ones through either method is valuable.
Giống như sự hữu ích mà việc kể chuyện mang lại cho sức khỏe tâm thần, hồi tưởng cũng vậy.
Just as storytelling is good for your mental health, reminiscing is, too.
Cách vận hành. How Reminiscence Therapy Works
Hồi tưởng có thể là một dạng trò chuyện trị liệu, nhưng thường sẽ phức tạp hơn hội thoại thông thường. Đặc biệt đối với người lớn tuổi bị suy giảm nhận thức, sự kích thích các giác quan thường mang họ về lại những ký ức trong quá khứ.
Reminiscing can be a type of talk therapy, but it often involves more than conversation. For cognitively impaired seniors especially, the stimulation of the senses often brings back past memories.
Khi các giác quan được kích hoạt, con người ta sẽ nhớ lại những ký ức sống động hơn. Ví dụ, người vợ ngửi ra mùi hương sau khi cạo râu của người chồng đã mất, đoạn nhạc mà ngày xưa hai người thích nghe, hay cảm giác cắn miếng lasagna đầu tiên trong kỳ nghỉ truyền thống của gia đình – tất cả những điều này có thể gợi nhớ về những ký ức tuyệt vời.
When the senses are activated, it makes for more vivid remembering. For example, the scent of a woman’s deceased husband’s aftershave, the music from the couple’s favorite song, or the first bite of the family’s traditional lasagna served during the holidays—all these things might spark wonderful memories.
Trong khi trị liệu viên trong một bối cảnh chính thống sẽ áp dụng làm việc theo nhóm hoặc cá nhân, thì bạn có thể tự thực hiện liệu pháp này. Hãy sử dụng nhiều giác quan khác nhau để kích hoạt ký ức từ đó giúp người cao tuổi có thể tham gia liệu pháp này.
While therapists in a formal setting use individual or group work, you can initiate RT activities. Use a variety of senses to activate memories so that seniors can participate in reminiscence therapy.
Các kỹ thuật. Techniques of Reminiscence Therapy
Dưới đây là một số cách giúp khuyến khích người thân của bạn nhớ lại quá khứ bằng các ký ức giác quan. Hãy thử để ý sự tác động mạnh mẽ của hồi tưởng bằng âm nhạc xưa cũ từ thời còn thanh thiếu niên lên người thân bạn.
Here are some ways to encourage your loved ones to revisit their past using sensory memories. Note how powerful it is to reminisce using music from your loved one’s adolescence and youth.
– Thị giác: Hãy đi đến căn gác mái và lấy cuốn album ảnh cũ và đồ vật lưu niệm ra. Hãy xem những bộ phim cũ của gia đình. Thường thì những gợi nhớ thị giác này sẽ khiến chủ thể vui lên. Hãy trò chuyện với đối phương về những tấm ảnh, những mẩu tạp chí, thư, và nhật ký. Đảm bảo hỏi những câu hỏi mở để kích thích họ nhớ lại ký ức.
Visual: Go to the attic and take out old photo albums and keepsakes. Watch old movies of the family. Often, these visual reminders will cheer them up. Talk with your relative about their photographs, magazine clippings, letters, and diaries. Be sure to ask open-ended questions to stimulate your relative’s memories.
– Thích giác: Bật những bài nhạc từ những ban nhạc yêu thích mà họ nghe cùng năm tháng họ lớn lên, sử dụng ứng dụng Youtube trong điện thoại. Trị liệu bằng âm nhạc có rất nhiều lợi ích tích cực lên sức khỏe, bao gồm làm giảm huyết áp, thúc đẩy miễn dịch và hạn chế trầm cảm.
Aural: Play songs they grew up listening to or from their favorite bands using YouTube on your phone. Music therapy has a host of positive health effects including lowering blood pressure, boosting immunity, and staving off depression.3
Nghe những bài nhạc xưa tác động đặc biệt mạnh mẽ lên người lớn tuổi mắc sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer, một chứng sa sút trí tuệ phổ biến. Người bệnh sa sút trí tuệ thường dễ cáu bẳn, có thể làm đi làm lại một hành động, bồn chồn không yên, và có hành vi hung hăng. Một nghiên cứu gần đây về can thiệp bằng âm nhạc đã tiết lộ những hiệu ứng đầy hứa hẹn của âm nhạc giúp giảm những hành vi tiêu cực này ở người bệnh sa sút trí tuệ. Việc lồng ghép âm nhạc vào chương trình trị liệu có thể đưa đến tác động to lớn.
Hearing old songs is especially powerful for seniors with dementia and Alzheimer’s, a common form of dementia. Dementia patients are often agitated, which can manifest as repetitive acts, restlessness, and aggressive behavior. One recent study on music intervention revealed promising effects in reducing these challenging behaviors in dementia patients.4 Integrating music into the therapy program can have profound effects.
Trong một nghiên cứu gần đây khác, các nhà khoa học đã khởi động một nghiên cứu cắt ngang về hồi tưởng và các ký ức liên quan đến âm nhạc. Họ xây dựng dựa trên các nghiên cứu trước đó có ghi nhận một “sự nhớ lại bất thường các ký ức xuất hiện trong khoảng từ 10 đến 30 tuổi.” Sự gia tăng gợi nhớ này có liên quan đến các ký ức về âm nhạc. Vì lẽ đó, các nhà khoa học và trị liệu viên có hỗ trợ cho người lớn tuổi mắc suy giảm nhận thức ngày nay đều hay mở các đoạn nhạc hơi hướng hoài niệm lên trong quá trình trị liệu.
In other recent research, scientists initiated a cross-sectional study about reminiscence and music-related memories. They built on previous research that showed a “disproportionate recall of memories that occurred between ages 10 and 30.” This bump in recall included musical memories.5 Therefore, scientists and therapists working with the elderly who are experiencing cognitive decline today are eagerly playing nostalgic music.
– Mùi vị: Nấu hoặc nướng đồ ăn yêu thích đối phương. Hãy ăn thật chậm và trò chuyện với họ về những điều họ nhớ đến khi ăn những món này hồi nhỏ. Ví dụ, cắn một miếng panettone, một loại bánh mì ngọt của Ý mỗi dịp Giáng Sinh, có thể gợi ra một làn sóng ký ức cho người ông đến từ Milan của bạn.
Taste: Cook or bake your senior relative’s favorite foods. Eat slowly and talk with them about what they remember about eating these foods as a child. For example, a single bite of panettone, a sweet bread that is enjoyed in Italy for Christmas, may prompt a flood of memories for your grandfather from Milan.
– Xúc giác: Hãy yêu cầu họ cầm một chiếc cúp thể thao thời trung học hoặc cảm nhận bề mặt sần sùi của một bức tranh. Hãy đưa cho họ một trong những chiếc áo nỉ/len cũ để họ sờ. Hoặc yêu cầu họ hôm chặt một chú gấu teddy mềm mại mà họ từng chơi hồi còn bé. Bạn có thể yêu cầu họ đeo một chiếc nhẫn hoặc một món trang sức yêu thích.
Tactile: Ask them to hold a high school sports trophy or feel the raised textures on a painting. Give your relative one of their old sweaters to touch. Or ask them to hold close to their heart a soft teddy bear they played with in childhood. You might ask your relative to try on a favorite ring or piece of jewelry.
– Khướu giác: Mùi hương có thể khuấy động ký ức một cách sống động. Và nó xảy đến cực kỳ nhanh. Hãy sử dụng mùi hương, dầu thơm, và các loại nến thơm để khơi gợi ký ức. Chúng ta liên tưởng ký ức một cách mạnh mẽ với một số mùi nhất định vì hệ thống khướu giác trong não nằm cùng chỗ với khu vực tác động lên cảm xúc và trí nhớ.
Olfactory: Scents vividly conjure up memories for us. It’s remarkable how fast that happens. Use aromatic scents, perfumes, and scented candles to trigger memories. We associate memories so strongly with specific smells because the olfactory system is located in the same part of our brain that affects emotions and memory.
Liệu pháp hồi tưởng có thể hỗ trợ những vấn đề gì? What Reminiscence Therapy (RT) Can Help With
Liệu pháp hồi tưởng đã được chứng minh là đóng vai trò quan trọng trong những bệnh lý sau:
Reminiscence therapy has been found to play a significant role in these conditions:
Sa sút trí tuệ. Dementia
Người bị sa sút trí tuệ hay cảm thấy lạc lõng và gia đình có thể cảm thấy bất lực khi giao tiếp với người bệnh. Liệu pháp hồi tưởng giúp người thân kết nối và tìm hiểu về đời sống của ông/bà mình ngày xưa.
Someone with dementia may feel lost and their family may feel helpless about how to communicate with them. RT helps loved ones connect and learn more about their loved one’s earlier life.
Về căn bản, người bị sa sút trí tuệ mất dần trí nhớ ngắn hạn nhưng vẫn còn lưu lại và thậm chí có thể tiếp cận những ký ức dài hạn. Vì vậy, người lớn tuổi sẽ được là chính mình và cảm thấy vui khi áp dụng mô hình trị liệu này. Họ lấy lại được cảm giác thành tựu và tìm được sự thỏa mãn khi chia sẻ những câu chuyện cuộc đời mình.
Typically, people with dementia lose their short-term memory but retain and can still access long-term memories. Therefore, seniors are in their element and feel good when this modality of therapy is used. They gain a sense of accomplishment and find pleasure in sharing their life stories.
Trầm cảm ở người lớn tuổi. Depression in Older Adults
Trầm cảm là một trong những vấn đề mà người lớn tuổi hay phải đương đầu nhất. Dựa trên một bài phân tích tổng hợp thực hiện trong một nghiên cứu gần đây, liệu pháp hồi tưởng đã được chứng minh có hiệu quả giúp giảm bớt đáng kể trầm cảm.
Depression is one of the most common problems seniors battle. Based on a meta-analysis conducted in a recent scientific study, RT has been proven effective in reducing depression significantly.6
Nghiên cứu cũng bao gồm cả người lớn tuổi mắc bệnh mãn tính và những người đang dùng thuốc chống trầm cảm. Điều thú vị là nghiên cứu phát hiện ra rằng, “liệu pháp hồi tưởng khá hiệu quả cho phụ nữ lớn tuổi và người lớn tuổi có xuất hiện các triệu chứng trầm cảm nghiêm trọng.”
The study also included older adults with chronic illness and those on antidepressants. Interestingly, the study found that “reminiscence therapy is more effective for older women and older adults with more severe depressive symptoms.”
Lợi ích. Benefits of Reminiscence Therapy
Ngoài hỗ trợ người bệnh sa sút trí tuệ và Alzheimer, các hiệu ứng tích cực của hình thức trị liệu này cũng khá rộng:
In addition to helping patients with dementia and Alzheimer’s, the positive effects of this therapy are wide-reaching.
Các tác động có lợi bao gồm: Proven beneficial effects include:
– Cải thiện lòng tự trọng. Improved self-esteem7
– Giảm những hành vi không mong muốn. Reduction of unwanted behaviors
– Giảm căng thẳng. Decreased stress
– Gia tăng cảm giác khỏe mạnh. Heightened sense of well-being
– Cảm nhận niềm vui. Feelings of joy
– Mở rộng cơ hội kết nối. Expanded opportunities to connect
– Tăng cường kết nối sâu sắc hơn giữa các thế hệ, giữa họ hàng với nhau. Deeper intergenerational bonds between relatives
– Gắn kết tốt hơn giữa trị liệu viên và người bệnh. Better bonds between therapists and patients
– Giảm các triệu chứng trầm cảm. Reduction in depressive symptoms8
– Tăng chất lượng cuộc sống. Increased quality of life6
– Thong thả tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống. Ease in finding meaning in their lives
– Giúp người cao tuổi chấp nhận những bệnh lý đang gặp. Helps seniors accept their current conditions
Như đã đề cập ở trên, liệu pháp hồi tưởng có thể được sử dụng cho cá nhân, nhóm, hoặc các phiên gia đình. Trị liệu viên chính quy có thể sử dụng nó làm một phần trong kế hoạch can thiệp toàn diện tập trung vào nhìn nhận lại cuộc sống. Bằng cách tái cấu trúc lại ký ức từ quá khứ, liệu pháp này giúp người lớn tuổi tạo dựng một câu chuyện tiểu sử về đời mình.
As mentioned before, RT can be used in individual, group, or family sessions. Licensed therapists may use it as part of a comprehensive plan focused on life review. By reconstructing memories from their past, it helps older adults construct a biographical narrative.
Mỗi người cũng có thể sử dụng liệu pháp này với các thành viên trong gia đình mình và thảo luận về nhiều ký ức khác nhau. Nên lắng nghe chủ động. Và nên phản hồi một cách tích cực.
Individuals can also use RT with their family members and discuss a variety of memories out of sequence. Active listening is encouraged. It’s helpful to respond in a positive manner.
Bạn cũng có thể hỏi các câu hỏi cập nhập kiểu như “Hồi ông có công việc đâu tiên là lúc ông mấy tuổi?” hoặc “Hồi đó bị cử đi lính ông có sợ không?”. Bằng cách này, bạn có thể yêu cầu người thân mình mở rộng thêm những gì họ đã nói. Yên lặng không có gì đáng sợ cả. Hãy cho họ một chút thời gian, hãy hỗ trợ và động viên họ.
You might also ask follow-up questions like “How old were you when you got your first job?” or “Were you afraid when you were shipped off to the army?” This way, you can also request that your loved one expands on what they briefly said. Silences are nothing to fear. Give your loved one time and be supportive and encouraging.
Tham khảo. Sources
Klever S. Reminiscence therapy: Finding meaning in memories. Nursing. 2013;43(4):36-37. doi:10.1097/01.NURSE.0000427988.23941.51
APA. APA Dictionary of Psychology – reminiscence therapy.
Lee KS, Jeong HC, Yim JE, Jeon MY. Effects of music therapy on the cardiovascular and autonomic nervous system in stress-induced university students: a randomized controlled trial. J Altern Complement Med. 2016;22(1):59-65. doi:10.1089/acm.2015.0079
Pedersen SKA, Andersen PN, Lugo RG, Andreassen M, Sütterlin S. Effects of Music on Agitation in Dementia: A Meta-Analysis. Front Psychol. 2017;8:742. doi:10.3389/fpsyg.2017.00742
Jakubowski K, Eerola T, Tillmann B, Perrin F, Heine L. A cross-sectional study of reminiscence bumps for music-related memories in adulthood. Music & Science. 2020;3:205920432096505. doi:10.1177/2059204320965058
Liu Z, Yang F, Lou Y, Zhou W, Tong F. The Effectiveness of Reminiscence Therapy on Alleviating Depressive Symptoms in Older Adults: A Systematic Review. Front Psychol. 2021;12:709853. doi:10.3389/fpsyg.2021.709853
Pishvaei M, Ataie Moghanloo R, Ataie Moghanloo V. The efficacy of treatment reminders of life with emphasis on integrative reminiscence on self-esteem and anxiety in widowed old men. Iran J Psychiatry. 2015;10(1):19-24.
Khan A, Bleth A, Bakpayev M, Imtiaz N. Reminiscence therapy in the treatment of depression in the elderly: current perspectives. Journal of Ageing and Longevity. 2022;2(1):34-48. doi:10.3390/jal2010004
Nguồn: https://www.verywellmind.com/how-reminiscence-therapy-works-5214451
Như Trang.
Exploring Psychology - Khám Phá Tâm Lý Học 